Building Ceramics of the Saltiv-Maiaky Cultural and Historical Community
Keywords:
Siverskyi Donets microregion, Saltiv-Maiaky cultural and historic community, brick, building ceramics, hillfort.Abstract
У низці салтівсько-маяцьких пам’яток лісостепової частини басейну Сіверського Дінця виявлено сліди застосування будівельної кераміки, представленої різноманітними формами. Їх аналіз вказує на певну обізнаність носіїв салтівсько-маяцької культурно-історичної спільноти цього регіону з керамічним цегляним виробництвом, майстерності в реалізації якого так і не було досягнуто. Будівельна кераміка з великою варіативністю форм і методів знайшла застосування виключно в конструкціях оборонних споруд, доповнивши кам’яні елементи, — в об’єктах, що потребували суспільної праці.
References
Aksenov, V. S. 2017. Nositeli krematsionnogo obriada i etnokulturnaia obstanovka v saltovskom lesostepnom Podontsove (vtor. pol. VIII – nach. IX vv.). In: Aksonov, V. S. (ed.). V. K. Mikheiev. Uchnі ta poslіdovnyky do 80-rіchchia z dnia narodzhennia. Kharkіv: TOV RA “ІRІS”, p. 6-17.
Aksenov, V. S., Laptev, A. A. 2014. Osvoenie Lesostepnogo Podontsovia v khazarskoe vremia: vzgliad na problemu. In: Evglevskii, A. V. (ed.). Stepi Evropy v epokhu srednevekovia, 12. Khazarskoe vremia. Donetsk: DonNU, p. 25-50.
Artamonov, M. I. 1958. Sarkel–Belaia Vezha. In: Artamonov, M. I. (ed.). Trudy Volgo-Donskoi arkheologicheskoi ekspeditsii, 1. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 62. Moscow; Leningrad: Izdatelstvo AN SSSR, p. 7-84.
Afanasev, G. E. 1987. Arkheologicheskie otkrytiia na novostroikakh. 2. Naselenie lesostepnoi zony basseina Srednego Dona v VIII–X vv. Moscow: Nauka.
Afanasev, G. E. 1993. Donskie alany: Sotsialnye struktury alano-asso-burtasskogo naseleniia basseina Srednego Dona. Moscow: Nauka.
Afanasev, G. E. 2001. Gde zhe arkheologicheskie svidetelstva sushchestvovaniia Khazarskogo gosudarstva? Rossiiskaia arkheologiia, 2, p. 43-55.
Afanasev, G. E. 2012. O stroitelnom materiale i metrologii khazaro-alanskikh gorodishch basseina Dona. Povolzhskaia arkheologiia, 2 (2), p. 29-49.
Afanasev, G. E. 2013. K voprosu ob istokakh kirpichnogo fortifikatsionnogo zodchestva khazarskogo vremeni na Donu. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii RAN, 230, p. 210-219.
Afanasev, G. E. 2015. Alekseevskoe gorodishche kak pamiatnik saltovo-maiatskoi kultury. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii RAN, 239, p. 339-357.
Afanasev, G. E. 2016. O territorii Khazarskogo kaganata i khazarskogo “domena” v IX veke. In: Vinnikov, A. Z. (ed.). Divnogorskii sbornik: Trudy muzeia-zapovednika “Divnogore”, 6. Voronezh: Nauchnaia kniga, p. 41-72.
Afanasev, G. E., Krasilnikov, K. I. 2012. Vizantiiskie arkhitekturnye i stroitelnye traditsii v fortifikatsii Krasnogo gorodishcha. Problemy arkheologii Kavkaza: Gruppy po arkheologii Kavkaza, 1. Moscow: TAUS, p. 204-225.
Babenko, V. A. 1905. Drevnesaltovskie pridonetskie okrainy Iuzhnoi Rossii. In: Uvarova, P. S. (ed.). Trudy XII arkheologicheskogo sieezda v Kharkove v 1902 g., 1. Moscow: Tovarishchestvo tipografii A. I. Mamontova, p. 434-464.
Bagrianorodnyi, K. 1991. Ob upravlenii imperiei: Tekst, perevod, kommentarii. Drevneishie istochniki po istorii narodov SSSR. Moscow: Nauka.
Vetshtein, R. I. 1959–1961. Otchet o raskopkakh Saltovskogo gorodishcha v 1959‒1961 gg. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 1959‒1961/6h.
Gurvich, R. M., Naumov, M. M. 1970. Mekhanizatsiia proizvodstva kirpicha. Moscow: Izdatelstvo literatury po stroitelstvu.
Diachenko, A. G. 1995. K istoriko-arkheologicheskoi otsenke I i II Belgorodskikh gorodishch na Melovoi gore. In: Kuzovlev, V. P. (ed.). Materialy Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii, posviashchennoi 600-letiiu spaseniia Rusi ot Tamerlana i 125-letiiu so dnia rozhdeniia I. A. Bunina. Elets: EGPI, p. 17-20.
Diachenko, A. G. 2016. Pamiatniki rannego zheleznogo veka i epokhi srednevekovia v lesostepnom mezhdureche Vorskly i Srednego Dona. In: Shinakov, E. A. (ed.). Russkii sbornik, 8/1. Briansk: RIO BGU, p. 54-73.
Zuev, V. F. 1787. Puteshestvennye zapiski Vasilia Zueva ot S.-Peterburga do Khersona v 1781 i 1782 godu. Saint-Petersburg: Imperatorskaia akademiia nauk.
Karaulov, N. A. 1908. Svedeniia arabskikh geografov IX i X vekov po R. Khr. o Kavkaze, Armenii i Aderbeidzhane. In: Lopatinskii, L. G. (ed.). Sbornik materialov dlia opisaniia mestnostei i plemen Kavkaza, 38. Tiflis: Tipografiia Kants. Namestnika Ego Imperatorskago Velichestva na Kavkaze; Tipografiia K. Kozlovskago, p. 1-130.
Kvitkovskyi, V. I. 2019. Budivelna sprava saltivskoho lisostepovoho naselennia v baseini Siverskoho Dintsia kintsia I tys. n.e. Ph.D. thesis. Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine.
Kvitkovskyi, V. I., Svystun, H. Ye. 2018. Zvit pro arkheolohichni rozvidky v baseini Siverskoho Dontsia v mezhakh Zmiivskoho, Pechenizkoho ta Chuhuivskoho raioniv u 2017 r. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 2017/81.
Kvitkovskyi, V. I., Svystun, H. Ye. 2019. Zvit pro rozkopky Kytsivskoho arkheolohichnoho kompleksu u 2018 r. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 2018/173.
Kolli, N. Ia. 1934. O materiale i stile. Arkhitektura SSSR, 4, p. 34-35.
Koloda, V. V. 1999. Chernaia metallurgiia Dnepro-Donskogo mezhdurechia vo vtoroi polovine I tys. n.e. Kharkіv: RTSNIT.
Koloda, V. V. 2000. Zhytla rannoho serednovichchia u Verkhnomu Saltovi. Arheologia, 4, p. 40-54.
Koloda, V. V. 2021–2022. Hillforts in the structure of forest-steppe Khazarian settlements. Khazarskii almanakh, 18, p. 141-170.
Koloda, V. V. 2024. Forest-Steppe Hillforts System of the Khazar Khaganate. In: Karpova, T. M. (ed.). Arkheolohiia & Fortyfikatsiia, 1. Kamianets-Podilskyi : FOP Pankova A. S., p. 27-37.
Koloda, V. V., Kryganov, A. V., Mikheev, V. K., Riapolov, V. M., Svistun, G. E., Tortika, A. A. 2005. Otchet o rabote Srednevekovoi ekspeditsii Kharkovskogo natsionalnogo pedagogicheskogo universiteta v 2004 godu. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 2004/206.
Koloda, V. V., Svistun, G. E. 2015. Otchet o rabote Srednevekovoi ekspeditsii Kharkovskogo natsionalnogo pedagogicheskogo universiteta v 2014 godu (gorodishche Mokhnach i selishche Mokhnach-P, Zmievskoi raion Kharkovskoi obl.). Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 2015/7.
Koloda, V. V., Chendev, Iu. G. 2010–2011. K voprosu o vozmozhnostiakh integratsii arkheologicheskikh i pochvennykh issledovanii (na primere gorodishcha Korobovy Khutora). Khazarskii almanakh, 9, p. 107-130.
Krasilnikov, K. I., Krasilnikova, L. I. 2014. K voprosu o stroitelnoi tendentsii forta Krasnoe gorodishche. Verkhnedonskoi arkheologicheskii sbornik, 6, p. 416-425.
Kryganov, A. V. 1990. Otchet ob arkheologicheskikh raskopkakh poselenii i gorodishcha v Volchanskom i Chuguevskom raionakh Kharkovskoi oblasti v 1990 g. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 1990/190.
Kryganov, A. V. 1995. Otchet o razvedkakh v Volchanskom, Zmievskom, Chuguevskom i Balakleiskom raionakh Kharkovskoi oblasti v 1995 g. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 1995/84.
Leonidov, I. I. 1934. Palitra arkhitektora. Arkhitektura SSSR, 4, p. 32-33.
Lovell, J. 2008. The Great Wall: China against the world. Translation from English by A. Iureva. Moscow: ACT Moskva.
Orlova, M. N. 1927. Belgorodskoe gorodishche i ego mogilnik. Izvestiia Kurskogo gubernskogo obshchestva kraevedeniia, 3, p. 73-75.
Pletneva, S. A. 1996. Sarkel i shelkovyi put. Voronezh: Izdatelstvo Voronezhskogo gosudarstvennogo universiteta.
Pletneva, S. A. 1999. Ocherki khazarskoi arkheologii. Moscow; Ierusalim: Mosty kultury; Gesharim.
Svistun, G. E. 2006. Otchet ob arkheologicheskikh raskopkakh i razvedkakh v lesostepnoi zone doliny Severskogo Dontsa v 2005 g. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 2005/34.
Svistun, G. E. 2007. K voprosu o stroitelnom materiale i arkhitekture saltovskikh lesostepnykh gorodishch basseina Severskogo Dontsa. Kharkovskii arkheologicheskii sbornik, 2, p. 40-58.
Svistun, G. E. 2008. Otchet o rabote Severskodonetskoi arkheologicheskoi ekspeditsii v 2007 g. na Kaganovom gorodishche. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 2007/133.
Svistun, G. E. 2009. Fortifikatsiia gorodishcha Verkhnii Saltov. In: Evglevskii, A. V. (ed.). Stepi Evropy v epokhu srednevekovia, 7. Donetsk: DonNU, p. 459-478.
Svistun, G. E. 2011. Otchet o provedenii razvedok v Volchanskom, Balakleevskom i Chuguevskom raionakh Kharkovskoi oblasti. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 2011/20.
Svistun, G. E. 2012. Fortifikatsiia Chuguevskogo gorodishcha. In: Evglevskii, A. V. (ed.). Stepi Evropy v epokhu srednevekovia, 9. Donetsk: DonNU, p. 7-34.
Svistun, G. E. 2013. Kabanovo (Staropokrovskoe) gorodishche. In: Svystun, H. Ye. (ed.). Saltovo-maiatska arkheolohichna kultura: problemy ta doslidzhennia, 3. Kharkiv: Savchuk, p. 107-117, 188-199.
Svistun, G. E. 2014a. Fortifikatsiia Starosaltovskogo gorodishcha. Verkhnedonskoi arkheologicheskii sbornik, 6, p. 426-437.
Svistun, G. E. 2014b. Tipologiia saltovo-maiatskikh lesostepnykh gorodishch na sovremennom etape. In: Evglevskii, A. V. (ed.). Stepi Evropy v epokhu srednevekovia, 12. Khazarskoe vremia. Donetsk: DonNU, p. 51-102.
Svistun, G. E. 2015. I Belgorodskoe (Severskoe) gorodishche: kurezy, mify i realnost. Kharkovskii istoriko-arkheologicheskii sbornik, 16. Kharkіv: Machulin, p. 4-32.
Svistun, G. E. 2016. Verbovskoe (Pervomaiskoe) gorodishche. Divnogorskii sbornik: trudy muzeia-zapovednika “Divnogore”, 6. Voronezh: Nauchnaia kniga, p. 281-295.
Svistun, G. E. 2017. Khotomlianskoe gorodishche i ego okruga v saltovo-maiatskoe vremia. In: Aksonov, V. S. (ed.). V. K. Mikheiev. Uchni ta poslidovnyky do 80-richchia z dnia narodzhennia. Kharkiv: TOV RA “IRIS”, p. 98-108.
Svystun, H. Ye. 2025. Metrological Aspects of Defensive Structures of the Mayatsky (Divnogirsky) Hill-Fort. In: Svyrydiuk, O. O. (ed.). Arkheolohiia & Fortyfikatsiia, 2. Kamianets-Podilskyi: FOP Pankova A. S., p. 213-221.
Svistun, G. E., Zinchenko, A. N. 2009. Znameno Mstislava Velikogo s gorodishcha Kochetok-I. Kharkovskii istoriko-arkheologicheskii sbornik, 5, p. 116-128.
Flerov, V. S. 2021. Fortifikatsiia Khazarskogo kaganata na Nizhnem Donu. Semikarakorskoe gorodishche. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Chendev, Iu. G., Koloda, V. V. 2012. Prirodnaia sreda, pochvy i arkhitekturnye osobennosti gorodishcha Korobovy Khutora v Kharkovskoi obl. (problemy kompleksnogo izucheniia). Rossiiskaia arkheologiia, 1, p. 112-121.
Cherednichenko, A. G., Efanov, A. N. 2011. Vizantiiskaia traditsiia o reke Itil-Atel. Nauchnye Vedomosti Belgorodskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriia Istoriia. Politologiia. Ekonomika. Informatika, 1 (96), 17, p. 67-70.
Shramko, B. A. 1957. Otchet o razvedkakh i raskopkakh arkheologicheskoi ekspeditsii Kharkovskogo gosudarstvennogo universiteta im. A. M. Gorkogo v 1957 g. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 1957/16.
Campbell, A. 2020. What the Emperor Built: Architecture and Empire in the Early Ming. Seattle: University of Washington Press.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Arheologia
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
This is an Open Access article under the CC BY-NC-ND 4.0 license
