Золотоординські «темні» віки на землях південної Русі: історичноархеологічний контекст
Ключові слова:
золотоординці, Улус Джучи, південноруські землі, матеріальна культура, землероби та кочовики, міжнародні контакти.
Анотація
Золотоординський період вітчизняної історії (1241—1362 рр.) відзначений суттєвими змінами в житті слов’ян-автохтонів, пов’язаний, насамперед, із навалою орд хана Батия та загибеллю Києворуської держави. Події, що відбулися, безперечно, залишили слід у пам’ятках матеріальної культури. Проведений на їх основі аналіз дозволяє стверджувати, що т. зв. «темні» віки, насправді не були аж такими «темними».
Посилання
Bieliaieva S.O., Kubyshev A.I. Poselennia Dniprovskoho Livoberezhzhia Х-ХV st. Kyiv: Naukova dumka, 1995.
Biliaieva S. Slovianski ta tiurkski svity v Ukraini. Z istorii vzaiemyn u ХІІІ-ХVІІІ st. Kyiv: Universytet «Ukraina», 2012.
Bokii N., Kozyr I., Pozyvai T. 10 rokiv arkheolohichnykh doslidzhen zolotoordynskoi pamiatky bilia s. Torhovytsi na Kirovohradshchyni. Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii, prysviachenoi 10-littiu arkheolohichnykh doslidzhen zolotoordynskoi pamiatky v s. Torhovytsi «Pivnichne Prychornomoria i Krym u dobu serednovichchia (XIV-XVI st.)». Kirovohrad: RVV KDPU im. V. Vynnychenka, 2006, pp. 4-13.
Borysenkov E.P. Klimat i deiatelnost cheloveka. Moskva: Nauka, 1982.
Brekhunenko V. Kozaky na Stepovomu Kordoni Evropy. Kyiv: Vypol, 2011.
Cherkas B. Zakhidni volodinnia Ulusu Dzhuchy: politychna istoriia, terytorialno-administratyvnyi ustrii, ekonomika, mista (XIII-XIV st.). Kyiv, 2014.
Chernetsov A.V. Mongolo-tatarskoie nashestvie kak khronologicheskii rubezh i problema otsenki yego istoricheskogo znacheniia. Rus v XIII veke: kontinuitet ili razryv traditsii? Moskva, 2000, pp. 10-13.
Dobroliubskyi A.O., Smyrnov I.O. Kochovyky pivdenno-zakhidnoi Ukrainy v Х-ХVІІ st. Kyiv; Mykolaiv: Ilion, 2011.
Dovzhenok V.Y. Tatarske misto na Nyzhnomu Dnipri chasiv piznioho serednovichchia. Arkheolohichni pamiatky URSR, 1961, vol. X, pp. 175-193.
Dovzhenok V.O. Sredneie Podneprovie posle tataro-mongolskogo nashestviia. Drevniaia Rus i slaviane. Moskva, 1978. pp. 76-82.
Drevniaia Rus. Kniga pervaia. Moskva, 2012.
Elnikov M.V. Srednevekovyi mogilnik Mamai-Surka: po materialam issledovanii 1989-1992 gg. Zaporizhzhia, 2001, vol. I.
Elnikov M.V. Srednevekovyi mogilnik Mamai-Surka (po materialam issledovanii 1993-1994 gg.). Zaporizhzhia: ZNU, 2006, vol. II.
Fennel D. Krizis srednevekovoi Rusi. 1200-1304. Moskva: Izdatelstvo Progress, 1989.
Grekov I.B. Vostochnaia Evropa i upadok Zolotoi Ordy. Moskva: Nauka, 1975.
Hotun I., Motsia O. Z zhyttia kyian v chasy Batyia. Kyivska starovyna, 1993, no. 3, pp. 77-80.
Ivakin H.Yu. Istorychnyi rozvytok Kyieva XIII - seredyny XVI st. Kyiv, 1996.
Kirpichnikov A.N. Voiennoe delo na Rusy v XIII-XV vv. Leningrad: Nauka. Leningradskoie otdelenie, 1976.
Kradin N.N., Skrynnikova T.D. Imperiia Chingiskhana. Moskva: Vostochnaia literatura, 2006.
Krasnov Yu.A. Drevnie i srednevekovyie pakhotnyie orudiia Vostochnoi Evropy. Moskva: AN SSSR, 1987.
Kuchera M.P. Pro odnu hrupu serednovichnoi keramiky na terytorii URSR. Sloviano-ruski starozhytnosti. Kyiv, 1969, pp. 174-181.
Lytvynova L.V. Naselennia Nyzhnioho Podniprovia 12 - pochatku 15 st. Kyiv: Instytut arkheolohii NAN Ukrainy, 2012.
Maksymovych M. U poshukakh omriienoi Ukrainy: Vybrani ukrainoznavchi tvory. Kyiv: Lybid, 2003.
Motsia O. Zemleroby ta kochivnyky na Velykomu Kordoni Skhidnoi Evropy za chasiv Kyivskoi Rusi. Kyiv, 2015.
Motsia O.P., Nohin Ye.V., Syta L.F., Sytyi Yu.M., Skorokhod V.M., Tereshchenko O.V. Naukovyi zvit pro arkheolohichni doslidzhennia na terytorii smt Sedniv Chernihivskoho raionu Chernihivskoi oblasti u 2015 r. Chernihiv, 2016, Naukovyi arkhiv IA NANU.
Otroshchenko V.V., Rassamakin Yu.Ya. Polovetskyi khan z Chynhulskoho kurhanu. Zoloto stepu. Arkheolohiia Ukrainy. Kyiv; Schleswig, 1991, pp. 269-271.
Pivnichne Prychornomoria i Krym u dobu seredniovichchia (XIV-XVI st.). Kirovohrad, 2006.
Polnoie sobranie russkikh letopisei. Tom vtoroi. Ipatievskaia letopis. 2-e izd. pod. red. A.A. Shakhmatova, St. Peterburg, 1908. Moskva, 1962.
Rusyna O.V. Ukraina pid tataramy i Lytvoiu. Kyiv: Alternatyva, 1998. (Ukraina kriz viky, vol. 6).
Shabuldo F. Syniovodska bytva 1362 r. u suchasnii naukovii interpretatsii. Syniovodska bytva u novitnikh doslidzhenniakh. Kyiv, 2005. pp. 9-27.
Suprunenko O.B., Pryimak V.V., Myronenko K.M. Starozhytnosti zolotoordynskoho chasu Dniprovskoho lisostepovoho Livoberezhzhia. Kyiv; Poltava, 2004.
Suprunenko O.B., Artemieva A.V., Maievska S.V. Unikalnyi kompleks zolotoordynskoho chasu poblyzu Voloshynskoho u ponyzzi Psla. Kyiv; Poltava, 2005.
Tataro-mongoly v Azii i Evrope. Sbornik statei. Pod. red. L.S. Tikhvinskogo. Moskva: Nauka, 1977.
Terskyi S.V. Peresopnytsia pislia Batyia. Novi znakhidky. Arkheolohichni studii. Kyiv; Chernivtsi, 2000, iss. 1, pp. 217-222.
Tolochko P. Kyivska Rus. Kyiv: Abrys, 1996.
Vynokur I., Horishnii P. Bakota: stolytsia davnioruskoho Ponyzzia. Kamianets-Podilskyi: Tsentr podillieznavstva, 1994.
Yelnykov M. Zolotoordynski chasy na ukrainskykh zemliakh. Nevidoma Ukraina. Kyiv: Nash chas, 2008.
Biliaieva S. Slovianski ta tiurkski svity v Ukraini. Z istorii vzaiemyn u ХІІІ-ХVІІІ st. Kyiv: Universytet «Ukraina», 2012.
Bokii N., Kozyr I., Pozyvai T. 10 rokiv arkheolohichnykh doslidzhen zolotoordynskoi pamiatky bilia s. Torhovytsi na Kirovohradshchyni. Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii, prysviachenoi 10-littiu arkheolohichnykh doslidzhen zolotoordynskoi pamiatky v s. Torhovytsi «Pivnichne Prychornomoria i Krym u dobu serednovichchia (XIV-XVI st.)». Kirovohrad: RVV KDPU im. V. Vynnychenka, 2006, pp. 4-13.
Borysenkov E.P. Klimat i deiatelnost cheloveka. Moskva: Nauka, 1982.
Brekhunenko V. Kozaky na Stepovomu Kordoni Evropy. Kyiv: Vypol, 2011.
Cherkas B. Zakhidni volodinnia Ulusu Dzhuchy: politychna istoriia, terytorialno-administratyvnyi ustrii, ekonomika, mista (XIII-XIV st.). Kyiv, 2014.
Chernetsov A.V. Mongolo-tatarskoie nashestvie kak khronologicheskii rubezh i problema otsenki yego istoricheskogo znacheniia. Rus v XIII veke: kontinuitet ili razryv traditsii? Moskva, 2000, pp. 10-13.
Dobroliubskyi A.O., Smyrnov I.O. Kochovyky pivdenno-zakhidnoi Ukrainy v Х-ХVІІ st. Kyiv; Mykolaiv: Ilion, 2011.
Dovzhenok V.Y. Tatarske misto na Nyzhnomu Dnipri chasiv piznioho serednovichchia. Arkheolohichni pamiatky URSR, 1961, vol. X, pp. 175-193.
Dovzhenok V.O. Sredneie Podneprovie posle tataro-mongolskogo nashestviia. Drevniaia Rus i slaviane. Moskva, 1978. pp. 76-82.
Drevniaia Rus. Kniga pervaia. Moskva, 2012.
Elnikov M.V. Srednevekovyi mogilnik Mamai-Surka: po materialam issledovanii 1989-1992 gg. Zaporizhzhia, 2001, vol. I.
Elnikov M.V. Srednevekovyi mogilnik Mamai-Surka (po materialam issledovanii 1993-1994 gg.). Zaporizhzhia: ZNU, 2006, vol. II.
Fennel D. Krizis srednevekovoi Rusi. 1200-1304. Moskva: Izdatelstvo Progress, 1989.
Grekov I.B. Vostochnaia Evropa i upadok Zolotoi Ordy. Moskva: Nauka, 1975.
Hotun I., Motsia O. Z zhyttia kyian v chasy Batyia. Kyivska starovyna, 1993, no. 3, pp. 77-80.
Ivakin H.Yu. Istorychnyi rozvytok Kyieva XIII - seredyny XVI st. Kyiv, 1996.
Kirpichnikov A.N. Voiennoe delo na Rusy v XIII-XV vv. Leningrad: Nauka. Leningradskoie otdelenie, 1976.
Kradin N.N., Skrynnikova T.D. Imperiia Chingiskhana. Moskva: Vostochnaia literatura, 2006.
Krasnov Yu.A. Drevnie i srednevekovyie pakhotnyie orudiia Vostochnoi Evropy. Moskva: AN SSSR, 1987.
Kuchera M.P. Pro odnu hrupu serednovichnoi keramiky na terytorii URSR. Sloviano-ruski starozhytnosti. Kyiv, 1969, pp. 174-181.
Lytvynova L.V. Naselennia Nyzhnioho Podniprovia 12 - pochatku 15 st. Kyiv: Instytut arkheolohii NAN Ukrainy, 2012.
Maksymovych M. U poshukakh omriienoi Ukrainy: Vybrani ukrainoznavchi tvory. Kyiv: Lybid, 2003.
Motsia O. Zemleroby ta kochivnyky na Velykomu Kordoni Skhidnoi Evropy za chasiv Kyivskoi Rusi. Kyiv, 2015.
Motsia O.P., Nohin Ye.V., Syta L.F., Sytyi Yu.M., Skorokhod V.M., Tereshchenko O.V. Naukovyi zvit pro arkheolohichni doslidzhennia na terytorii smt Sedniv Chernihivskoho raionu Chernihivskoi oblasti u 2015 r. Chernihiv, 2016, Naukovyi arkhiv IA NANU.
Otroshchenko V.V., Rassamakin Yu.Ya. Polovetskyi khan z Chynhulskoho kurhanu. Zoloto stepu. Arkheolohiia Ukrainy. Kyiv; Schleswig, 1991, pp. 269-271.
Pivnichne Prychornomoria i Krym u dobu seredniovichchia (XIV-XVI st.). Kirovohrad, 2006.
Polnoie sobranie russkikh letopisei. Tom vtoroi. Ipatievskaia letopis. 2-e izd. pod. red. A.A. Shakhmatova, St. Peterburg, 1908. Moskva, 1962.
Rusyna O.V. Ukraina pid tataramy i Lytvoiu. Kyiv: Alternatyva, 1998. (Ukraina kriz viky, vol. 6).
Shabuldo F. Syniovodska bytva 1362 r. u suchasnii naukovii interpretatsii. Syniovodska bytva u novitnikh doslidzhenniakh. Kyiv, 2005. pp. 9-27.
Suprunenko O.B., Pryimak V.V., Myronenko K.M. Starozhytnosti zolotoordynskoho chasu Dniprovskoho lisostepovoho Livoberezhzhia. Kyiv; Poltava, 2004.
Suprunenko O.B., Artemieva A.V., Maievska S.V. Unikalnyi kompleks zolotoordynskoho chasu poblyzu Voloshynskoho u ponyzzi Psla. Kyiv; Poltava, 2005.
Tataro-mongoly v Azii i Evrope. Sbornik statei. Pod. red. L.S. Tikhvinskogo. Moskva: Nauka, 1977.
Terskyi S.V. Peresopnytsia pislia Batyia. Novi znakhidky. Arkheolohichni studii. Kyiv; Chernivtsi, 2000, iss. 1, pp. 217-222.
Tolochko P. Kyivska Rus. Kyiv: Abrys, 1996.
Vynokur I., Horishnii P. Bakota: stolytsia davnioruskoho Ponyzzia. Kamianets-Podilskyi: Tsentr podillieznavstva, 1994.
Yelnykov M. Zolotoordynski chasy na ukrainskykh zemliakh. Nevidoma Ukraina. Kyiv: Nash chas, 2008.
Переглядів анотації: 405 Завантажень PDF: 373
Опубліковано
2017-06-22
Номер
Розділ
Статті
