«Пізньоскіфська культура Криму»: виникнення і еволюція концепту
Анотація
Поняття «пізньоскіфська культура Криму» є сучасним концептом, аналогічним за значенням терміну «Кримська Скіфія», в якому початково закладена інтерпретаційна модель, сформована при вивченні письмових та епіграфічних джерел. Вважається, що феномен пізньоскіфської археологічної культури Криму, найімовірніше, віддзеркалює господарсько-культурний розвиток Кримського півострова в умовах його залучення до світосистеми з двома геополітичними центрами — Римом і Парфянським Іраном, які сформувалися до сер. II ст. до н. е., і в 1 р. до н. е. розділили ойкумену по р. Євфрат. Їхнє послаблення або руйнування в III ст. н. е. призвело до розриву та переформатування більшості мережевих зв’язків — ідеологічних, військових, торгово-економічних, що відобразилося на більшості периферійних по відношенню до них культур.
Посилання
Aibabin A.I., Gertsen A.H., Khrapunov I.N. Osnovnye problem etnicheskoi istorii Kryma. Materialy po arkheologii, istorii i etnografii Tavrii. 1993, no 3, pp. 211-222.
Antonov E.E. Poiavlenie pozdneskifskikh poselenii v Severo-Zapadnom Krymu: problema datirovaniia i atributsii. Problemy istorii, filologii, kultury. 2016, no 2, pp. 178-195.
Antonov E.E. Rannie poseleniia pozdnikh skifov v Severo-Zapadnom Krymu.Problemy istorii, filologii, kultury. 2017, no 3, pp. 99-123.
Artamonov M.I. Skifskoie tsarstvo v Krymu. Vestnik Leningradskogo Universiteta. 1948, no 8, pp. 56-78.
Babenchikov V.P. Nekropol Neapolia skifskogo. Istoriia i arkheologiia Kryma. Kyiv, 1957, pp. 94-141.
Bogdanova N.A. Mogilnik pervykh vekov nashei ery u s. Zavetnoe.Arkheologicheskie issledovaniia na yuge Vostochnoi Evropy. Trudy Gosudarstvennogo istoricheskogo museia. 1989, no 70, pp. 17-70.
Bohdanova N.O. Mohylnyk I st. do n. e. - ІІІ st. n. e. bilia s. Zavitnoe Bakhchisaraiskoho raionu. Arkheolohiia. 1963, no 15, pp. 95-109.
Bruiako I.V. O sobytiiakh III v. do n. e. v Severo-Zapadnom Prichernomore.Vestnik drevnei istorii. 1999, no 3, pp. 76-91.
Bruiako I.V. Ot Skifii k Sarmatii: desiat let spustia. Stratum plus. 2009, no 3 (2005-2009), pp. 329-370.
Chizhova L.K. Ernst N.L. - pervyi director biblioteki Tavricheskogo universiteta: k 95-letiiu so dnia osnovaniia biblioteki. Kultura narodov Prichernomoria. 2012, no 265, pp. 156-168.
Dashevskaia O.D. Skify na severo-zapadnom poberezhe Kryma v svete novykh otkrytii. Problemy skifskoi arkheologii. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR.Moskva, 1971, no 177, pp. 151-155.
Dashevskaia O.D. Pozdnie skify v Krymu. Svod arkheologicheskikh istochnikov D1-7. Moskva, 1991.
Ernst N.L. Neapol skifskii (k stoletiiu so vremeni pervykh raskopok). Vtoraia konferentciia arkheologov SSSR. Khersones, 10-13 sentiabria 1927 goda (stoletie khersonesskikh raskopok (1827-1927)). Sevastopol, 1927, pp. 23-28.
Ernst N.L. Obzor arkheologicheskikh issledovanii v Krymu v 1935 g. Sovetskaia arkheologiia. 1937, no 3, pp. 240-245.
Gavriliuk N.A. Istoriia ekonomiki Stepnoi Skifii VI-III vv. do n. e. Kyiv; Kharkiv, 1999.
Gening V.F. Struktura sistemy arkheologicheskogo znaniia (k voprosu o metodologicheskom analize urovnei znaniia v arkheologii). Metodologicheskie i metodicheskie voprosy arkheologii. Kyiv, 1982, pp. 5-47.
Gening V.F. Struktura arkheologicheskogo poznaniia. Kyiv: Naukova dumka, 1989.
Gening V.F., Buniatian K.P., Pustovalov S.Zh., Rychkov N.A. Formalizovanno-statisticheskie metody v arkheologii (analiz pogrebalnykh pamiatnikov). Kyiv, 1990.
Grakov B.N. Termin ΣΚΥΤΑΙ i ego proizvodnye v nadpisiakh Severnogo Prichernomoria. Kratkie soobshcheniia Instituta istorii materialnoi kultury. 1947, no 16, pp. 79-88.
Gushchina I.I. O pogrebalnom obriade naseleniia Belbekskoi doliny (po materialam mogilnika Belbek IV v Yugo-Zapadnom Krymu). Arkheologicheskie issledovaniia na yuge Vostochnoi Evropy. Trudy Gosudarstvennogo istoricheskogo museia. 1982, no 54.2, pp. 20-30.
Kamenetskii I.S., Marshak B.I., Sher Ya.A. Analiz arkheologicheskikh istochnikov (vozmozhnosti formalizovannogo podkhoda). Moskva, 1975.
Karasiov A.N. Raskopki Neapolia skifskogo v 1948 g. Vestnik drevnei istorii. 1950, no 4, pp. 179-187.
Khrapunov I.M. Do sotsialno-politychnoi kharakterystyky piznioskifskoho tsarstva. Arkheolohiia. 1992, no 1, pp. 86-93.
Khrapunov I.N. Etnicheskaia istoriia Kryma v rannem zheleznom veke. Simferopol; Kerch, 2004.
Klein L.S. Arkheologicheskie istochniki. Leningrad: Izd-vo LGU, 1978.
Koltukhov S.G. Pizdnioskifski poselennia skhidnoi chastyny Peredhirskoho Krymu (materialy do arkheolohichnoi karty Krymskoi Skifii). Arkheolohiia. 1991, no 4, pp. 76-89.
Koltukhov S.G. Ukrepleniia Krymskoi Skifii. Avtoreferat dissertatsii … kandidata istorichekikh nauk. Moskva, 1993.
Koltukhov S.G. Ukrepleniia Krymskoi Skifii. Simferopol, 1999.
Koltukhov S.G., Yurochkin V.Yu. Ot Skifii k Gotii. Ocherki istorii izucheniia varvarskogo naseleniia Stepnogo i Predgornogo Kryma (VII v. do n. e. - VII v. n. e.). Simferopol, 2004.
Konduktorova T.S. Naselennia Neapolia Skifskoho za antropolohichnymy danymy. Materialy z antropolohii Ukrainy. 1964, no 3, pp. 32-71.
Lebedev G.S. Istoriia otechestvennoi arkheologii 1700-1917 gg. Sankt-Petersburg, 1992.
Levin M.G., Cheboksarov N.N. Khoziaistvenno-kulturnye tipy i istoriko-etnograficheskie oblasti. Sovetskaia etnografiia. 1955, no 4, pp. 3-17.
Lobova I.I. Sarmaty v Krymu. Dissertatsiia … kandidata istoricheskikh nauk. Мoskva, 1956.
Lysenko A.V. Istoriia issledovaniia yuzhnoi chasti Gornogo Kryma rimskogo vremeni. Arkheologicheskii almanakh. 2015, no 15, pp. 55-107.
Mordvintseva V.I. Formirovanie kontseptsii kulturno-istoricheskikh protsessov v varvarskom mire Severnogo Prichernomoria v III v. do n. e. - ser. III v. n. e.Istoriia i arkheologiia Kryma. 2016, no 3, pp. 178-199.
Mordvintseva V.I. Mir-sistemnyi analiz v arkheologii na primere zverinogo stilia Severnogo Prichernomoria sarmatskogo vremeni. Mezhdu Vostokom i Zapadom: dvizhenie kultur, tekhnologii i imperii. III Mezhdunarodnyi congress srednevekovoi arkheologii evraziiskikh stepei. Vladivostok, 2017, pp. 199-203.
Mordvintseva V.I., Lysenko A.V. Issledovaniia mogilnika rimskogo vremeni Luchistoe-2 (Yuzhnyi Krym). Arkheolokhichni doslidzhennia v Ukraini 2015. Kyiv, 2016, pp. 7-10.
Narushevich A. Tavrikiia, ili izvestiia drevneishie i noveishie o sostoianii Kryma i ego zhiteliakh do nashikh vremion. Kyiv, 1788.
Nashy zadachi v oblasti arkheologicheskikh issledovanii, v sviazi s resheniiami TsK VKP(b) i Sovnarkoma Soiuza SSR ob uchebnikakh po istorii. Sovetskaia arkheologiia. 1937, no 2, pp. 1-15.
Novichenkova N.G. Ustroistvo i obriadnost sviatilishcha u perevala Gurzufskoe Sedlo. Yalta, 2002.
Olkhovskii V.S. Do etnichnoi istorii davnioho Krymu. Arkheolohiia. 1990, no 1, pp. 27-38.
Olkhovskii V.S. Pro diskusiini pytannia sotsialno-politychnoi istorii pizdnioskifskoho tsarstva. Arkheolohiia. 1992, no 2, pp. 136-139.
Olkhovskii V.S., Khrapunov I.N. Krymskaia Skifiia. Simferopol, 1990.
Pogrebova N.N. Pogrebeniia v Mavzolee Neapolia skifskogo. Pamiatniki epokhi bronzy i rannego zheleza v Severnom Prichernomore. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR. Moskva, 1961, no 96, pp. 103-213.
Polin S.V. Ot Skifii k Sarmatii. Kyiv, 1992.
Popova E.A. Pozdneskifskaia kultura: istoriia izucheniia, problemy, gipotezy.Vestnik Moskovskogo Universiteta. Seriia 8. Istoriia. 2011, no 1, pp. 136-147.
Popova E.A. Gorodishche “Chaika” pozdneellinisticheskogo vremeni i problema istokov pozdneskifskoi kultury. Problemy istorii, filologii, kultury. 2012, no 2 (36), pp. 3-17.
Puzdrovskyi O.E. Krymska Skifiia v kintsi II st. do n. e. - persh. pol. III st. n. e.Arkheolohiia. 1992, no 2, pp. 125-135.
Puzdrovskii A.E. Krymskaia Skifiia vo II v. do n. e. - III v. n. e. Simferopol, 2007.
Raevskii D.S. Skify i sarmaty v Neapole (po materialam nekropolia). Problemy skifskoi arkheologii. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR. Moskva, 1971a, no 177, pp. 143-151.
Raevskii D.S. Pozdneskifskaia semia po arkheologicheskim dannym. Sovetskaia etnografiia. 1971b, no 2, pp. 60-68.
Raevskii D.S. Neapol ili Palakii? Vestnik drevnei istorii. 1976, no 1, pp. 102-107.
Ravdonikas V.I. Peshchernye goroda Kryma i gotskaia problema v sviazi so stadialnym razvitiem Severnogo Prichernomoria. Gotskii sbornik. Izvestiia Gosudarstvennoi akademii istorii materialnoi kultury. 1932, no 12.1-8, pp. 5-106.
Renfrew C., Bahn P. Archaeology. Theories, Methods and Practice. London, 1991.
Rostovtsev M.I. Skifiia i Bospor. Kriticheskii obzor pamiatnikov literaturnykh i arkheologicheskikh. Leningrad, 1925.
Rostovtzeff M.I. Iranians and Greeks in South Russia. Oxford: Clarendon Press, 1922.
Rostovtzeff M.I. The Animal Style in South Russia and China. Princeton; London, 1929.
Sestrentsevich-Bogush S. Istoriia tsarstva Khersonesa Tavriiskogo. Sankt-Petersburg, 1806.
Shcheglov A.N. Poseleniia Severo-Zapadnogo Kryma v antichnuiu epokhu.Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii. 1970, no 124, pp. 19-24.
Shcheglov A.N. Severo-Zapadnyi Krym v antichnuiu epokhu. Leningrad, 1978.
Shults P.N. O rabotakh Evpatoriiskoi ekspeditsii. Sovetskaia Arkheologiia. 1937, no 3, pp. 252-254.
Shults P.N. Arkheologicheskie issledovaniia v Evpatoriiskom raione.Arkheologicheskie issledovaniia v RSFSR v 1934-1936 gg. Moskva; Leningrad, 1941, pp. 265-277.
Shults P.N. Issledovania Neapolia skifskogo (1945-1950). Istoriia i arkheologiia Kryma. Kyiv, 1957, pp. 61-93.
Shults P.N. Pozdneskifskaia kultura i eio variant na Dnepre i v Krymu (Postanovka problemy). Problemy skifskoi arkheologii. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR. Moskva, 1971, no 177, pp. 127-143.
Solomonik E.I. Epigraficheskie pamiatniki Neapolia skifskogo. Numizmatika i epigrafika. 1962, no 3, pp. 32-44.
Symonovich E.A. K voprosu ob etnicheskoi prinadlezhnosti nizhnedneprovskikh pamiatnikov rubezha i nachala n. e. Zapiski Odesskogo arkheologicheskogo obshchestva. 1960, no 1, pp. 154-162.
Symonovich E.A. Naselenie stolitsy pozdneskifskogo tsarstva. Kyiv, 1983.
Tolstoi I., Kondakov N. Russkie drevnosti v pamiatnikakh iskusstva. Sankt-Petersburg, 1889-1899, Iss. 1-6.
Tolstoi I., Kondakov N. Klassichaskie drevnosti yuzhnoi Rossii. Russkie drevnosti v pamiatnikakh iskusstva. Sankt-Petersburg, 1889, no 1.
Tolstov S.P. Ocherki pervonachalnogo islama. Sovetskaia etnografiia. 1932, no 2, pp. 24-82.
Tunkina I.V. Russkaia nauka o klassicheskikh drevnostiakh yuga Rossii (XVIII - seredina XIX vv.). Sankt-Petersburg, 2002.
Vysotska T.M. Do pytannia pro sotsialno-politychnu strukturu pizdnoskifskoi derzhavy. Arkheolohiia. 1992, no 2, pp. 139-143.
Vysotskaia T.N. Pozdnie skify v Yugo-Zapadnom Krymu. Kyiv, 1972.
Vysotskaia T.N. Neapol - stolitsa gosudarstva pozdnikh skifov. Kyiv, 1979.
Vysotskaia T.N. Etnicheskiy sostav naseleniia Krymskoi Skifii. Materialy k etnicheskoi istorii Kryma VII v. do n. e. - VII v. n. e. Kyiv, 1987, pp. 40-67.
Vysotskaia T.N. Ust-Alminskoe gorodishche i nekropol. Kyiv, 1994.
Vysotskaia T.N. Obshchee i osobennoe v kulture pozdnikh skifov Kryma. U Ponta Yevksinskogo (pamiati P.N. Shultsa). Simferopol, 2004, pp. 41-49.
Yatsenko I.V. Issledovanie sooruzhenii skifskogo perioda na gorodishche Chaika v Evpatorii (1964-1967 gg.). Kratkie soobshcheniia Instituta Arkheologii. 1970, no 124, pp. 31-38.
Yatsenko I.V. Arkheologicheskie raskopki v predmeste Evpatorii. Voprosy istorii. 1974, no 4, pp. 211-215.
Zaitsev Yu.P. Do pytannia pro hretske naselennia Neapolia Skifskoho.Arkheolohiia. 1990, no 1, pp. 83-94.
Zaitsev Yu.P. Neapol skifskii - Olviia - Bospor: k probleme etnokulturnykh sviazei. Olviia - 200. Tezisy dokladov konferentsii, posviashionnoi 200-letiiu otkrytiia Olvii. Nikolaev, 1994, pp. 47-48.
Zaitsev Yu.P. Skilur i ego tsarstvo: novye otkrytiia i novye problemy. Vestnik drevnei istorii. 1999, no 2, pp. 127-148.
Zaitsev Yu.P. Neapol skifskii (II v. do n. e. - III v. n. e.). Simferopol, 2003.
Zaitsev Yu.P. Krestovidnye psalii Severnogo Prichernomoria. Chetviortaia Kubanskaia arkheologicheskaia konferentsiia. Tezisy i doklady. Krasnodar, 2005, pp. 88-94.
Zaitsev Yu.P. Neapol Skifskii - Ak-Kaia - Pantikapei: varvary Kryma i Bospor v III-I vv. do n. e. Bosporskii fenomen. Greki i varvary na Evraziiskom perekriostke. Materialy mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii (Sankt-Peterburg, 1922 noiabria 2013 g.). Sankt-Petersburg, 2013, pp. 499-506.
Zaitsev Yu.P., Koltukhov S.G. Pogrebenie voina ellinisticheskogo vremeni u s. Chistenkoe v predgornom Krymu. Bosporskie issledovaniia. Simferopol, 2004, no 7, pp. 242-259.
Zinevich H.P. Do antropologii mogilnika bilia s. Zavitne v Krymu. Materialy z antropologii Ukrainy. 1971, no 5, pp. 111-121.
Zinevich H.P., Kruts S.I. Antropologicheskaia kharakteristika drevnego naseleniia territorii Ukrainy. Kyiv, 1968.
Zubar V.M. Pro pizdnioskifsku derzhavnist. Arkheolohiia. 1992, no 1, pp. 100-102.
Zuev V.Yu. O putiakh resheniia “problemy III v. do n. e.” v periodizatsii arkheologicheskikh pamiatnikov sarmatskoi epokhi. Stratum plus. 1999, no 3, pp. 305-324.
Переглядів анотації: 442 Завантажень PDF: 362
