Церква княжої доби з літописного Бужеська: локалізація, деструкції, датування (за матеріалами археологічних досліджень 2015–2021 рр.)
Ключові слова:
літописний Бужеськ, княжа доба ХІІ–ХІІІ ст., Мале городище, дерев’яна церква, керамічні полив’яні плитки, омфалій, давньоруський могильник
Анотація
Висвітлено результати досліджень решток дерев’яної церкви другої половини ХІІ — початку XIV ст., розкопаних на Малому городищі — пригороді літописного Бужеська (тепер м. Буськ Львівської обл.). Проаналізовано залишки керамічної підлоги, планіграфічні, технологічні та конструктивні особливості цієї сакральної споруди. Визначено хронологію і знайдено аналогії.
Посилання
Kanonicheskie...1880. Kanonicheskie otviety mitropolita Ioanna ІІ. Pamiatniki drevnerusskago kanonicheskogo prava. Sanktpeterburg, І (Pamiatniki ХІ–XV v.).
Hupalo, V. 2014. Zvenyhorod i Zvenyhorodska zemlia u Х–ХІІІ st. (sotsioistorychna rekonstruktsiia). Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. Ivana Krypiakevycha NAN Ukrainy.
Hupalo, V. 2020. Relihiine zhyttia kniazhoho Zvenyhoroda: relikty khramiv i monastyriv, predmety khrystyianskoho kultu. In: Bulyk, N. (ed.). Dukhovna kultura naselennia Prykarpattia, Volyni i Zakarpattia vid naidavnishykh chasiv do serednovichchia (vybrani problemy). Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. Ivana Krypiakevycha NAN Ukrainy, p. 429-430.
Demus, O., Rybchynsky, O. V., Kochubey, V. V. 2022. Features of Museum Restoration of the Church Floor Ceramic Tiles of the 12th Century from Town Busk. Fortifications, 16, p. 101-110. https://doi.org/10.23939/fortifications2022.16.101
Dovhan, P. 2008. Archaeological Complex of Busk: Current Results and the Perspective of Research. Proceedings Institute of Archaeology, 3, p. 136-195.
Dovhan, P., Steblii, N. 2017. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2015 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2018. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2017 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2019. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2018 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2021a. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2019 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2021b. Informatsiinyi zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2021 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Ionnisian, O. 2010. Kultova dereviana arkhitektura. In: Skrypnyk, H. (ed.). Istoriia ukrainskoho mystetstva. T. 2: Mystetstvo serednikh vikiv. Kyiv: Instytut mystetstvoznavstva, folklorystyky ta etnolohii im. M. T. Rylskoho, p. 427-440.
Ionnisian, O. M., Mogitych, I. R., Sveshnikov, I. K. 1983. The Paraskeva Piatnitsa Church in Zvenigorod at the Belka River — a Specimen of Wooden Architecture in Pre-Mongolian Rus. In: Aleseeva, T. V. i dr. (eds.). Monuments of Culture New Discoveries. Leningrad: Nauka, p. 494-507.
Logvin, G. N., Timoshchuk, B. A. 1961. Belokamennyi khram XІІ veka v Vasileve. Pamiatniki kultury. Issledovanie i restavratsiia. Moskva: izdatelstvo AN SSSR, 3, p. 37-50.
Lukomskyi, Yu. 1998. Unknown Churches in the Lower Part (Podol) of the Princely Halych. Memoirs of the Shevchenko Scientific Society, ССХХХV, p. 559-607.
Lukomskyi, Yu. 2018. Annunciation Church in Annalistic Halych. Materials and Studies on Archaeology of Sub-Carpathian and Volhynian area, 22, p. 167-208. https://doi.org/10.33402/mdapv.2018-22-167-208
Lukomskii, Yu. 2020. Pershi pamiatky sakralnoi arkhitektury na Prykarpatti yak kvintesentsiia dukhovnoi kultury yoho meshkantsiv ta volodariv (na osnovi arkheolohichnykh dzherel). In: Bulyk, N. (ed.). Dukhovna kultura naselennia Prykarpattia, Volyni i Zakarpattia vid naidavnishykh chasiv do serednovichchia (vybrani problemy). Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. Ivana Krypiakevycha NAN Ukrainy, p. 382-428.
Lutsyk, I. 2023. Christian Necropolises of the Halych-Volhynian Lands of the XI—XIV centuries. Doctor of Philosophy thesis. I. Krypiakevych Institute of Ukrainian Studies, National Academy of Sciences of Ukraine.
Liaska, V. 2016. From Tribal Union to Prince’s Inheritance: Buzheska Volost in the Middle Ages. Visnyk of the Lviv University. Series History, 52, p. 11-52.
Matveev, V. 2016a. Vykladka pola tserkvi Spasa v Galiche. In: Boiko, L. et al. (eds.). Halych i Halytska zemlia: dosvid i problemy zberezhennia istoryko-arkhitekturnoi spadshchyny serednovichnykh mist v Ukraini ta Yevropi. Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii, Halych, Ukraina, 27–28 zhovtnia 2016 r. Halych: Informatsiino-vydavnychyi viddil Natsionalnoho zapovidnyka “Davnii Halych”, p. 353-366.
Matveev, V. 2016b. The Omphalos in the Floor Decor of the Churches of the Premongol Rus Period. Actual Problems of Theory and History of Art, 6, p. 206-217. https:/doi.org/10.18688/aa166-3-22.
Matveev, V. 2017. Floor Tiles from the Saviour Church in Old Galich in the Storage of the State Hermitage Museum: Forms, Production Technologies and an Attempt at Reconstruction of the Floor Pattern. Transactions of the State Hermitage, 86, p. 151-162.
Matveev, V. 2018. Poly dereviannykh tserkvei Galitskoi Rusi. In: Kostyshyn, V. et al. (eds.). Halych i Halytska zemlia. Materialy naukovo-praktychnoi konferentsii “Halych i Halytska zemlia”, Halych, Ukraina, 25 zhovtnia 2018 r. Ivano-Frankivsk: Misto NV, p. 347-360.
Mohytych, I. 1999. Archeolohichno vidkryti dereviani tserkvy Halychyny i Volyni X–XIV st. Visnyk instytutu “Ukrzakhidproektrestavratsiia”, 10, p. 3-14.
Mohytych, I. 2002. Architektura derevianykh khramiv. Visnyk instytutu “Ukrzakhidproektrestavratsiia”, 12, p. 8-29.
Peskova, A. A. 1984. Raskopki pamiatnikov arkhitektury ХІІ v. v g. Vladimire-Volynskom. Arkheologicheskie otkrytiia 1982 g., p. 315-316.
Petehyrych, V., 2001. Pochatky Belza i Buska ta formuvannia yich sotsialno-topohrafichnoi struktury v Х–XIV st. Kultorolohichni studii, 3, p. 199-209.
Rappoport, P. A. 1971. Danilov. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii, 125, p. 82-86.
Stebliy, N., Dovgan, P. 2019. Archaeological Features of the Princely Times Church on the Territory of the Chronicle of Buzsk (by Research Materials in 2015–2018 Years). Kniazha doba: istoriia i kultura, 13, p. 85-92.
Steblii, N., Dovhan, P. 2022a. The Burial of the Princely Era from the Ancient Buzhesk: Analysis and Verification of the Archaeological Materials. Materials and Studies on Archaeology of Sub-Carpathian and Volhynian area, 26, p. 163-185. https://doi.org/10.33402/mdapv.2022-26-163-185
Steblii, N., Dovhan, P. 2022b. Problems of Motte-and-Bailey Sastles in Volyn (According to Archaeological Research in a «Male Gorodyshche» in Busk, Lviv Region). Archaeology and Early History of Ukraine, 3 (44), p. 499-508. https://doi.org/10.37445/adiu.2022.03.34
Taranenko, S., Ivakin, V. 2008. About Finding of the Two Wooden Churches of the Old Russisn Time on the Kiev’s Podol. Acta archaeologica Albaruthenica, 4, p. 153-162.
Tersky, S. Ceramic Tiles for Decorations of the Floors of Church in the Cities of the Volyn’ Principality of the XI–XIV Century: History of Research. Historical and Cultural Studies, 6 (1), p. 73-79.
Tymoshchuk, B. O. 1982. Davnoruska Bukovyna (X — persha polovyna XIV st.). Kyiv: Naukova dumka.
Tomenchuk, B., 1993. A Study of the Wooden Rotunda Discovered in the Ancient Rus’ Settlement in the Village of Oleshkiv-on-the-Prut. Memoirs of the Shevchenko Scientific Society, ССХХV, p. 87–96.
Tomenchuk, B. 2005. Oleshkivska rotunda. Arkheolohiia derevianykh khramiv Halytskoi zemli XII–XIII st. Materialy arkheolohichnykh doslidzhen 1981–1984 rr. Ivano-Frankivsk: Hostynets.
Shchapova, Iu. L. 1966. Plitchastyi pol vnov otkrytoi tserkvi na sobornoi gore Smolenska. Kultura drevnei Rusi. Moskva: Nauka, p. 302-306.
Chudzik, D. 2014. Chrześcijańska architektura sakralna Rusi Halickiej i Wołyńskiej (do końca panowania Daniela Romanowicza). Collectio Archaeologica Ressoviensis, XXVI. Rzeszów: Fundacja Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego; Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Ginalski, J., Kotowicz, P. N. 2019. Gród u “wrót węgierskich” — staroruski Sanok i jego najbliższe zaplecze. In: Janeczek, A., Parczewski, M., Dzik, M. (eds.). Pogranicza w polskich badaniach mediewistycznych. Materiały V Kongresu Mediewistów Polskich, III, Rzeszów, s. 123-128.
Jakimowicz, R. 1937. Tymczasowe sprawozdanie z wykopalisk w Dawidgródku. Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności, 42 (9), s. 272-278.
Swiesznikow, I., Hupało W. 1995. Wyniki badań archeologicznych w Dźwinogrodzie w 1994 roku. Materiały i sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka archeologicznego, XVI. s. 175-182.
Wajda, S. 2009. Średniowieczne ceramiczne płytki posadzkowe z Drohiczyna, Stołpia, Chełma i Przemyśla. Archeologia Polski, LIV (1), s. 83-119.
Hupalo, V. 2014. Zvenyhorod i Zvenyhorodska zemlia u Х–ХІІІ st. (sotsioistorychna rekonstruktsiia). Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. Ivana Krypiakevycha NAN Ukrainy.
Hupalo, V. 2020. Relihiine zhyttia kniazhoho Zvenyhoroda: relikty khramiv i monastyriv, predmety khrystyianskoho kultu. In: Bulyk, N. (ed.). Dukhovna kultura naselennia Prykarpattia, Volyni i Zakarpattia vid naidavnishykh chasiv do serednovichchia (vybrani problemy). Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. Ivana Krypiakevycha NAN Ukrainy, p. 429-430.
Demus, O., Rybchynsky, O. V., Kochubey, V. V. 2022. Features of Museum Restoration of the Church Floor Ceramic Tiles of the 12th Century from Town Busk. Fortifications, 16, p. 101-110. https://doi.org/10.23939/fortifications2022.16.101
Dovhan, P. 2008. Archaeological Complex of Busk: Current Results and the Perspective of Research. Proceedings Institute of Archaeology, 3, p. 136-195.
Dovhan, P., Steblii, N. 2017. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2015 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2018. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2017 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2019. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2018 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2021a. Zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2019 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Dovhan, P., Steblii, N. 2021b. Informatsiinyi zvit pro arkheolohichni rozkopky u misti Busku Lvivskoi oblasti u 2021 rotsi. Naukovyi arkhiv IA LNU im. Ivana Franka.
Ionnisian, O. 2010. Kultova dereviana arkhitektura. In: Skrypnyk, H. (ed.). Istoriia ukrainskoho mystetstva. T. 2: Mystetstvo serednikh vikiv. Kyiv: Instytut mystetstvoznavstva, folklorystyky ta etnolohii im. M. T. Rylskoho, p. 427-440.
Ionnisian, O. M., Mogitych, I. R., Sveshnikov, I. K. 1983. The Paraskeva Piatnitsa Church in Zvenigorod at the Belka River — a Specimen of Wooden Architecture in Pre-Mongolian Rus. In: Aleseeva, T. V. i dr. (eds.). Monuments of Culture New Discoveries. Leningrad: Nauka, p. 494-507.
Logvin, G. N., Timoshchuk, B. A. 1961. Belokamennyi khram XІІ veka v Vasileve. Pamiatniki kultury. Issledovanie i restavratsiia. Moskva: izdatelstvo AN SSSR, 3, p. 37-50.
Lukomskyi, Yu. 1998. Unknown Churches in the Lower Part (Podol) of the Princely Halych. Memoirs of the Shevchenko Scientific Society, ССХХХV, p. 559-607.
Lukomskyi, Yu. 2018. Annunciation Church in Annalistic Halych. Materials and Studies on Archaeology of Sub-Carpathian and Volhynian area, 22, p. 167-208. https://doi.org/10.33402/mdapv.2018-22-167-208
Lukomskii, Yu. 2020. Pershi pamiatky sakralnoi arkhitektury na Prykarpatti yak kvintesentsiia dukhovnoi kultury yoho meshkantsiv ta volodariv (na osnovi arkheolohichnykh dzherel). In: Bulyk, N. (ed.). Dukhovna kultura naselennia Prykarpattia, Volyni i Zakarpattia vid naidavnishykh chasiv do serednovichchia (vybrani problemy). Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. Ivana Krypiakevycha NAN Ukrainy, p. 382-428.
Lutsyk, I. 2023. Christian Necropolises of the Halych-Volhynian Lands of the XI—XIV centuries. Doctor of Philosophy thesis. I. Krypiakevych Institute of Ukrainian Studies, National Academy of Sciences of Ukraine.
Liaska, V. 2016. From Tribal Union to Prince’s Inheritance: Buzheska Volost in the Middle Ages. Visnyk of the Lviv University. Series History, 52, p. 11-52.
Matveev, V. 2016a. Vykladka pola tserkvi Spasa v Galiche. In: Boiko, L. et al. (eds.). Halych i Halytska zemlia: dosvid i problemy zberezhennia istoryko-arkhitekturnoi spadshchyny serednovichnykh mist v Ukraini ta Yevropi. Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii, Halych, Ukraina, 27–28 zhovtnia 2016 r. Halych: Informatsiino-vydavnychyi viddil Natsionalnoho zapovidnyka “Davnii Halych”, p. 353-366.
Matveev, V. 2016b. The Omphalos in the Floor Decor of the Churches of the Premongol Rus Period. Actual Problems of Theory and History of Art, 6, p. 206-217. https:/doi.org/10.18688/aa166-3-22.
Matveev, V. 2017. Floor Tiles from the Saviour Church in Old Galich in the Storage of the State Hermitage Museum: Forms, Production Technologies and an Attempt at Reconstruction of the Floor Pattern. Transactions of the State Hermitage, 86, p. 151-162.
Matveev, V. 2018. Poly dereviannykh tserkvei Galitskoi Rusi. In: Kostyshyn, V. et al. (eds.). Halych i Halytska zemlia. Materialy naukovo-praktychnoi konferentsii “Halych i Halytska zemlia”, Halych, Ukraina, 25 zhovtnia 2018 r. Ivano-Frankivsk: Misto NV, p. 347-360.
Mohytych, I. 1999. Archeolohichno vidkryti dereviani tserkvy Halychyny i Volyni X–XIV st. Visnyk instytutu “Ukrzakhidproektrestavratsiia”, 10, p. 3-14.
Mohytych, I. 2002. Architektura derevianykh khramiv. Visnyk instytutu “Ukrzakhidproektrestavratsiia”, 12, p. 8-29.
Peskova, A. A. 1984. Raskopki pamiatnikov arkhitektury ХІІ v. v g. Vladimire-Volynskom. Arkheologicheskie otkrytiia 1982 g., p. 315-316.
Petehyrych, V., 2001. Pochatky Belza i Buska ta formuvannia yich sotsialno-topohrafichnoi struktury v Х–XIV st. Kultorolohichni studii, 3, p. 199-209.
Rappoport, P. A. 1971. Danilov. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii, 125, p. 82-86.
Stebliy, N., Dovgan, P. 2019. Archaeological Features of the Princely Times Church on the Territory of the Chronicle of Buzsk (by Research Materials in 2015–2018 Years). Kniazha doba: istoriia i kultura, 13, p. 85-92.
Steblii, N., Dovhan, P. 2022a. The Burial of the Princely Era from the Ancient Buzhesk: Analysis and Verification of the Archaeological Materials. Materials and Studies on Archaeology of Sub-Carpathian and Volhynian area, 26, p. 163-185. https://doi.org/10.33402/mdapv.2022-26-163-185
Steblii, N., Dovhan, P. 2022b. Problems of Motte-and-Bailey Sastles in Volyn (According to Archaeological Research in a «Male Gorodyshche» in Busk, Lviv Region). Archaeology and Early History of Ukraine, 3 (44), p. 499-508. https://doi.org/10.37445/adiu.2022.03.34
Taranenko, S., Ivakin, V. 2008. About Finding of the Two Wooden Churches of the Old Russisn Time on the Kiev’s Podol. Acta archaeologica Albaruthenica, 4, p. 153-162.
Tersky, S. Ceramic Tiles for Decorations of the Floors of Church in the Cities of the Volyn’ Principality of the XI–XIV Century: History of Research. Historical and Cultural Studies, 6 (1), p. 73-79.
Tymoshchuk, B. O. 1982. Davnoruska Bukovyna (X — persha polovyna XIV st.). Kyiv: Naukova dumka.
Tomenchuk, B., 1993. A Study of the Wooden Rotunda Discovered in the Ancient Rus’ Settlement in the Village of Oleshkiv-on-the-Prut. Memoirs of the Shevchenko Scientific Society, ССХХV, p. 87–96.
Tomenchuk, B. 2005. Oleshkivska rotunda. Arkheolohiia derevianykh khramiv Halytskoi zemli XII–XIII st. Materialy arkheolohichnykh doslidzhen 1981–1984 rr. Ivano-Frankivsk: Hostynets.
Shchapova, Iu. L. 1966. Plitchastyi pol vnov otkrytoi tserkvi na sobornoi gore Smolenska. Kultura drevnei Rusi. Moskva: Nauka, p. 302-306.
Chudzik, D. 2014. Chrześcijańska architektura sakralna Rusi Halickiej i Wołyńskiej (do końca panowania Daniela Romanowicza). Collectio Archaeologica Ressoviensis, XXVI. Rzeszów: Fundacja Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego; Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Ginalski, J., Kotowicz, P. N. 2019. Gród u “wrót węgierskich” — staroruski Sanok i jego najbliższe zaplecze. In: Janeczek, A., Parczewski, M., Dzik, M. (eds.). Pogranicza w polskich badaniach mediewistycznych. Materiały V Kongresu Mediewistów Polskich, III, Rzeszów, s. 123-128.
Jakimowicz, R. 1937. Tymczasowe sprawozdanie z wykopalisk w Dawidgródku. Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności, 42 (9), s. 272-278.
Swiesznikow, I., Hupało W. 1995. Wyniki badań archeologicznych w Dźwinogrodzie w 1994 roku. Materiały i sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka archeologicznego, XVI. s. 175-182.
Wajda, S. 2009. Średniowieczne ceramiczne płytki posadzkowe z Drohiczyna, Stołpia, Chełma i Przemyśla. Archeologia Polski, LIV (1), s. 83-119.
Переглядів анотації: 432 Завантажень PDF: 446
Опубліковано
2024-09-27
Номер
Розділ
Статті
Авторське право (c) 2024 Археологія
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Це стаття відкритого доступу за ліцензією CC BY-NC-ND 4.0
