Ознайомлення населення північної частини Буковини з вогнепальною зброєю в другій половині ХІV—ХV ст.
Ключові слова:
вогнепальна зброя, кам’яні ядра, «пушки», «hufnicy», «instrumentum», «пушки великіи», «bombardos», «ручницы», «пищали»
Анотація
У статті розглянуто історичні передумови ознайомлення населення північної частини Буковини з вогнепальною зброєю, яка згодом спричинила корінний переворот в усій військовий справі. У фондах Чернівецького обласного краєзнавчого музею зберігаються кам’яні ядра. Їх типологізація може свідчити про використання тут порохової артилерії різного калібру. Ядра з музею, згідно з аналогіями, можуть датуватися 70–80-ми роками ХІV — початку ХVІ ст. Отже, наявний археологічний матеріал дозволяє приблизно визначити час появи та простежити початковий період розвитку нової порохової зброї на території Північної Буковини.
Посилання
Aliadinova, D. Yu., Afanasieva, O. V., Biliaieva, S. O., Bimbiraite, N-D. A., Hrabovska, O. V., Hrytsaienko, V. A., Hulenko, K. S., Iievlev, M. M., Malchenko, O. Ye., Manihda, O. V., Serheieva, M. S., Fialko, O. Ye., Chubenko, O. V. 2021. Fortetsia Tiahyn. Doslidzhennia 2019–2021 rokiv. Kyiv; Kherson: IA NAN Ukrainy; KhMHO “Kulturnyi tsentr Ukraina-Lytva”.
Arendt, V. V. 1935. K istorii srednevekovoy artillerii (Genezis i razvitie konstruktsii kaznozaryadnyih pushek XIV veka). In: Debonin, A. M. (ed.). Trudy Instituta istorii nauki i tekhniki AN SSSR. Seriia I. Arkhiv istorii nauki i tekhniki, 7. Moscow; Leningrad (w. ed.), р. 297-323.
Balukh, O. 2008. Istoriia pivnichnoi chastyny Bukovyny u konteksti moldavsko-polskykh viiskovo-politychnykh vidnosyny za chasiv Oleksandra I Dobroho (1400–1432 rr.). In: Botushanskyi, V. M. (exec. ed.). Pytannia istorii Ukrainy, 11. Chernivtsi: Tekhnodruk, p. 175-181.
Balukh, O. 2021. Vyprava Olbrakhta 1497 r. na Bukovynu ta yii vplyv na vzaiemovidnosyny Moldavii ta Polshchi. Naukovyi visnyk Chernivetskoho universytetu imeni Yuriia Fedkovycha: Istoriia, 1(53), p. 19-42. DOI: 10.31861/hj2021.53.19-42
Biliaieva, S. O., Martyniuk-Medvetska, A. M., Prysiazhnyi, K. V. 2008. Istorychnyi rozvytok turetskoho barbakanu Portovoho dvoru Akkermanskoi fortetsi za rezultatamy arkheolohichno-arkhitekturnykh doslidzhen, provedenykh u 2006–2007 rokakh. In: Telehin, D. Ya., Tytova, O. M. (eds.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 17. Kyiv: Tsentr pamiatkoznavstva ta UTOPIK, p. 350-355.
Biliaieva, S. O. 2022. Fortetsi Pivnichnoho Prychornomoria ХIV—ХVIII st.: problemy interferentsii kultur. In: Motsia, O. P. (ed.). Mizh Dniprom i Bosforom: mizhtsyvilizatsiini kontakty v serednovichni chasy. Narysy. Kyiv: IA NAN Ukrainy, p. 32-50.
Bodnariuk, B. M., Masan, O. M. 2000. Shypynska zemlia v mizhnarodnykh dohovorakh kintsia XIV — pershoi polovyny XV st. In: Botushanskyi, V. M. (exec. ed.). Pytannia istorii Ukrainy, 4. Chernivtsi (w. ed.), p. 221-237.
Buganov, V. І., Grekul, F. A. (eds.). 1976. Slaviano-moldavskie letopisi. Moscow: Nauka.
Verkhoturova, M. 2016. Ruchna korotkostvolna zalizna kovana bombarda z kolektsii Lvivskoho istorychnoho muzeiu. Arkheolohiia & Fortyfikatsiia Ukrainy. Zbirnyk materialiv V Vseukrainskoi naukovo-praktychnoi konferentsii. Kamianets-Podilskyi: PP Buinytski O. A., p. 212-216.
Vilinbahov, V. B., Kirpichnikov, A. N. 1958. K voprosu o poyavlenii ognestrelnogo oruzhiya na Rusi. In: Ermoshin, I. P. (exec. ed.). Sbornik issledovanii i materialov Artilleriiskogo istoricheskogo muzeia, III. Leningrad: Artilleriiskii istoricheskii muzei, р. 243-252.
Vynohrodska, L. I. 2006. Predmety ozbroiennia ta obladunkiv XIV—XV st. z rozkopok zamkiv na Pobuzhzhi. In: Deshchynskyi, L. Ye. (exec. ed.). Visnyk Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, 571: Derzhava ta armiia. Lviv: Vydavnytsvo Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, p. 74-88.
Vynohrodska, L I. 2008. Zamky XIII—XV st. na Pobuzhzhi (fortyfikatsiia ta materialna kultura). In: Ivakin, H. Yu. (ed.). Dneslovo: Zbirka prats na poshanu diisnoho chlena Natsionalnoi akademii nauk Ukrainy Petra Petrovycha Tolochka z nahody yoho 70-richchia. Kyiv: Korvinpress, p. 335-343.
Voznyi, I. P. 2009. Istoryko-kulturnyi rozvytok naselennia mezhyrichchia Verkhnoho Siretu ta Serednoho Dnistra v Х—ХIV st. Chastyna 2. Materialna, dukhovna kultura ta sotsialno-istorychnyi rozvytok. Kyiv; Chernivtsi: Zoloti lytavry.
Denys, D. 2023. Ne «dyke pole». Fortetsia Tiahyn. Lokalna istoriia [online]. Avaliable at: https://localhistory.org.ua/texts/statti/ne-dike-pole-fortetsia-tiagin/ [Accessed 25 January 2024].
Dorofeiev, Yu. V., Balitskyi, N. S. 2020. Do istorii rozvytku vohnepalnoi zbroi. In: Kharuk, A. I., Verkhoturova, M. A., Skorych, L. V., Trofymovych, L. V., Plazova, T. I., Ilchuk, O. O. (eds.). Zbroiarnia: istoriia rozvytku ozbroiennia ta viiskovoi tekhniky. Zbirnyk tez dopovidei naukovo-praktychnoi konferentsii 27 liutoho 2020 r. Lviv: NASV, p. 17-18.
Zhiromskiy, B. B. 1954. Aga-Bazar. Materialy i issledovaniya po arkheologii SSSR, 42, р. 325-339.
Zapadnorusskiye letopisi. 2007. Polnoe sobranie russkikh letopisei, ХVIІ. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Ivanochko, A. 2020. Artyleriia Khotynskoi fortetsi ХV—ХVII stolit. In: Buinovska, Ye. V., Shalaieva, I. A., Niemicheva, T. V. (eds.). Khotynska fortetsia u litopysakh (do 350-richchia vid dnia narodzhennia Samiila Velychka). Materialy ХVII naukovo-praktychnoi konferentsii. m. Khotyn 15 zhovtnia 2020 r. Kamianets-Podilskyi: FOP Buinytskyi, p. 25-44.
Ipatyevskaya letopis. 2001. Polnoe sobranie russkikh letopisei, 2. Moscow: Iazyki russkoi kultury.
Kirilko, V. P. Myits, V. L. 2004. Ukreplenie Choban-Kule (po materialam raskopok 1992–1993 gg.). O drevnostyah Iuzhnogo berega i gor Tavricheskih. Sbornik nauchnykh trudov konferentsii v chest 210-letiya so dnya rozhdeniya P. I. Keppena. Kyiv: Stilos, р. 205-245.
Kirpichnikov, A. N. 1957. Voennoe delo srednevekovoi Rusi i poiavlenie ognestrelnogo oruzhiia. Sovetskaia arkheologiia, 3, p. 60-76.
Kirpichnikov, A. N. 1976. Voennoe delo na Rusi v XIII—XV vv. Leningrad: Nauka.
Kozak, M. I. 2024. Ozbroiennia viisk Halytskoi ta Volynskoi zemel u ХII—ХIV st. (torhivlia, trofei, vlasne vyrobnytstvo). Dysertatsiia PhD. Instytut ukrainoznavstva imeni I. Krypiakevycha NAN Ukrainy.
Kontamin, F. 2001. Voyna v srednie veka. Sankt-Peterburg: Yuventa.
Kostochkin, V. V. 1962. Russkoe oboronnoe zodchestvo kontsa XIII — nachala XVI vekov. Moscow: Izdatelstvo Akademii nauk.
Krasnozhon, A. V. 2012. Krepost Belgorod (Akkerman) na Dnestre. Istoriya stroitelstva. Kishinev: Stratum Plus.
Krasnozhon, A. V. 2018. Fortetsi ta mista Pivnichno-Zakhidnoho Prychornomoria (ХV—XVIII st.). Odesa: Chornomoria.
Krypiakevych, I. 1932. Pochatky artylerii na Ukraini (ХIV—ХVII st.). Chervona kalyna, 1, p. 5-8.
Kuzakov, V. K. 1964. O poiavlenii ognestrelnogo oruzhiya na Rusi. Voprosy istorii estestvoznaniia i tekhniki, 17, р. 108-111.
Letopisnyi sbornik, imenuemyi Patriarshei ili Nikonovskoi letopisiu. 2000. Polnoe sobranie russkikh letopisei, ХІІ. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Linnichenko, I. A. 1890. V kakom godu vpervye poiavilis na Rusi pushki? Kievskaya starina, XXVIII (ianvar), р. 133-134.
Malchenko, O. 2004. Arsenaly ukrainskykh zamkiv ХV — seredyny ХVII st. Kyiv: Drukarskyi salon.
Malenko, O. 2005. Artyleriia na ukrainskykh zemliakh u ХIV—ХV stolittiakh. Kyiv: TOA VP “Olavteks”.
Malchenko, O. 2011. Museum artilleriae Ucrainicae. Museum artilleriae Ucrainicae. Muzei ukrainskoi artylerii ХV—XVIII stolit. Chastyna 1. Ukrainski harmaty v zarubizhnykh muzeinykh kolektsiiakh. Kyiv: Stylos.
Masan, O. 2000. Vplyv superechnostei mizh Polshcheiu ta Prussiieiu na mizhnarodne stanovyshche Shypynskoi zemli. In: Botushanskyi, V. M. (ed.). Bukovynskyi istoryko-etnohrafichnyi visnyk, 2. Chernivtsi: Misto, p. 95-100.
Masan, O., Fedoruk, A. 2003. Rusko-moldavskyi zahin v bytvi pid Hriunvaldom (Z istorii mizhnarodnykh zviazkiv naselennia Bukovyny na pochatku XV st.). Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 2(16), р. 59-67.
Masan, O. 2005. Bukovyna yak obiekt mizhnarodnykh vidnosyn z davnikh chasiv do 1774 r. In: Botushanskyi, V. M. (exec. ed.). Bukovyna v konteksti yevropeiskykh mizhnarodnykh vidnosyn (z davnikh chasiv do seredyny XX st.). Chernivtsi: Ruta, p. 9-168.
Masan, O. 2007. Tsetsynska derzhava (Z istorii davnoi chernivetskoi okolytsi). Bukovynskyi zhurnal, 1, p. 47-59.
Masan, O. Mysko, Yu. 2009. Etapy budivnytstva Khotynskoho zamku u svitli novykh arkheolohichnykh dzherel. Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 2(28), p. 9-20.
Mykhailiuk, V. 2007. Oboronni sporudy ta vnutrishnia zabudova horodyshcha ХIV st. v Zelenii Lypi (Za materialamy arkheolohichnykh doslidzhen). Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 1(23), р. 194-201.
Monten, M. 2005. Proby. Knyha 1. Kyiv: Dukh i litera.
Myts, V. L. 2005. Chastnaia italianskaia senoriia XV v. v Severnom Pirchernomore (po materialam issledovaniia zamka Tasili 1459/60−1475 gg.). Ethnic Contacts and Cultural Exchanges North and West of the Black Sea from the Greek Colonization to the Ottoman Conquest. Proceedings of the International Symposium Ethnic Contacts and Cultural Exchanges North and West of the Black Sea, Iaşi, June 12–17, 2005. Jaşi: Trinitas, р. 513-542.
Nosov, K. S. 2002. Russkie kreposti i osadnaia tekhnika VIII—XVII vv. Sankt-Peterburg: Poligon.
Nosov, K. 2010. Osadnaia tekhnika. Antichnost i Srednevekove. Moscow: Eksmo.
Okshott, E. 2007. Rytsar i ego dospekhi. Latnoe oblachenie i vooruzhenie. Moscow: Tsentrpoligraf.
Peshchak, M. M. (comp.). 1974. Hramoty XIV st. Kyiv: Naukova dumka.
Pyvovarov, S. V. 2003. Prazki hroshi z horodyshcha v Zelenii Lypi. Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 1(15), р. 100-110.
Prodolzhenie letopisi po Voskresenskomu spisku. 2001. Polnoe sobranie russkikh letopisei, VIII. Moscow: Iazyki russkoi kultury.
Pskovskie letopisi. 2003. Polnoe sobranie russkikh letopisei, V. Moscow: Iazyki russkoi kultury.
Puzyrevskii, A. 1884. Istoriia voennogo iskusstva v srednie veka (V—XVI stol.). V 2-kh chastiakh, 2. Sankt-Peterburg: Tipografiia shtaba voisk Gvardii i Peterburgskogo voennogo okruga.
Serednovichna artyleriia. (w. y.). Chapter 1 [online]. Avaliable at: https://drukarnia.com.ua/articles/serednovichna-artileriya-chastina-persha-iu-dz [Accessed 23 January 2024].
Sydorenko, V. O. 1958. Z istorii seliansko-kozatskoi artylerii chasiv vyzvolnoi viiny ukrainskoho narodu 1648–1654 rr. Pratsi Kyivskoho istorychnoho muzeiu, 1, p. 99-118.
Skochylias, I. 2011. Halych pislia Halycha: Ponyzzia (Ruso-Vlakhiia) u XII—XIV stolittiakh ta utvorennia Moldavskoho kniazivstva. In: Aleksandrovych, V. (exec. ed.). Kniazha doba: istoriia i kultura, 5. Lviv: Natsionalna akademiia nauk Ukrainy, Instytut ukrainoznavstva imeni I. Krypiakevycha, p. 29-72.
Smirnov, A. P. 1954. Osnovnye etapy istorii Bolgara i ego istoricheskaia topografiia. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 42, p. 302-324.
Sukhobokov, O. V. 1992. Dniprovske Lisostepove Livoberezhzhia u VIII—ХIII st. (za materialamy arkheolohichnykh doslidzhen 1968–1989 rr.) Kyiv: Naukova dumka.
Tarasevich, Iu. 2017. Evropeiskaia ognestrelnaia artileriia XІV—XVІ vv. [online]. Available at: https://coollib.net/b/462145-yuriy-tarasevich-evropeyskaya-ognestrelnaya-artilleriya-xiv-xvi-vv/read [Accessed 15 January 2024].
Terskyi, S. V. 2006. Luchesk Х—ХV st. Lviv: Vydavnytstvo Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”.
Terskyi, S. V. 2007. Oboronnyi kompleks serednovichnoho volynskoho mista Peremylia. In: Deshchynskyi, L. Ye. (exec. ed.). Visnyk Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, 584: Derzhava ta armiia. Lviv: Vydavnytsvo Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, p. 13-26.
Tymoshchuk, B. O. 1982. Davnoruska Bukovyna (Х — persha polovyna ХIV st.). Kyiv: Naukova dumka.
Fedorov, V. G. 1949. K voprosu o date poiavleniia artillerii na Rusi. Moscow: Izdanie Akademii artileriiskikh nauk.
Fedoruk, A. 2006. Rol derzhav serednovichnoho Krymu v rozpovsiudzhenni vohnepalnoi zbroi na Rusi u XIV st. Pivnichne Prychornomoria i Krym v dobu serednovichchia (ХIV—ХVI st.). Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii, prysviachenoi 10-littiu arkheolohichnykh doslidzhen zolotoordynskoi pamiatky v s. Torhovytsi. Kirovohrad (w. ed.), р. 119-121.
Fedoruk, A. 2008. Kamiane yadro z horodyshcha XIV st. v Zelenii Lypi. In: Arkheolohichni studii, 3. Kyiv; Chernivtsi: Zelena Bukovyna, p. 216-222.
Fedoruk, A. V. 2010. Ognestrelnaia artilleriia v Velikoi voine gosudarstv Iagellonskoi unii s Nemetskim ordenom 1409–1411 gg. In: Filiushkin, A. I. (ed.). Sudby slavianstva i ekho Griunvalda. Vybor puti russkimi zemliami i narodami Vostochnoi Evropy v srednie veka i rannee novoe vremia (k 600-letiiu bitvy pri Griunvalde/Tannenberge). Sankt-Peterburg: Liubavich, p. 333-336.
Fedoruk, A. V., Kubai, I. M. 2013. Gusity i voennoe delo Moldavii v XV v. Stratum plus, 6, p. 255-273.
Fedoruk, A. 2014a. Rol kniaziv z dynastii Hedyminovychiv u poiavi ta vykorystanni vohnepalnoi zbroi v ruskykh zemliakh naprykintsi ХIV — pershii polovyni ХV st. Naukovi zapysky Kirovohradskoho derzhavnoho pedahohichnoho universytetu imeni Volodymyra Vynnychenka. Seriia: Istorychni nauky, 20, р. 163-176.
Fedoruk, A. 2014b. Artileriia v Velikoi voine 1409–1411 gg (po pismennym istochnikam i arkheologicheskim materialam). Stratum plus, 6, p. 133-147.
Khroniki: Litovskaia i Zhmoitskaia, i Bykhovtsa. Letopisi Barkulabovskaia, Averki i Pantsyrnogo. 1975. Polnoe sobranie russkikh letopisei, 32. Moscow: Nauka.
Shapovalov, G. I. 2008. Korabelnaia pushka XIV—XVI st. iz kollektsii Zaporozhskogo kraevedcheskogo muzeia. In: Shlaifer, V. G., Murzіn, V. Iu., Toshchev, G. M. (eds.). Istoriia oruzhiia. Almanakh, 1. Zaporizhzhia: Artishok, p. 93-100.
Shchavinskyi, Yu. V., Opatskyi, I. Yu. 2020. Istoriia rozvytku artylerii na ukrainskykh zemliakhu XIV–XVIII stolitti. In: Kharuk, A. I., Verkhoturova, M. A., Skorych, L. V., Trofymovych, L. V., Plazova, T. I., Ilchuk, O. O. (eds.). Zbroiarnia: istoriia rozvytku ozbroiennia ta viiskovoi tekhniky: Zbirnyk tez dopovidei naukovo-praktychnoi konferentsii 27 liutoho 2020 r. Lviv: NASV, p. 44-46.
Czamańska, І. 1996. Mołdawia i Wołoszczyzna wobec Polski, Węgier i Turcji w XIV i XV wieku. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Cihodaru, C. 1984. Alexandru сel Bun (23 aprilie 1399 — 1 ianuarie 1432). Jași : Junimea.
Dlugossii, J. 1878. Historiae Polonicae Libri XII. Cracoviae: Czas.
Costăchescu, M. (ed.). 1932. Dokumentele moldovenesti inainte de Stefan cel Mare, 2. Jaşi: Viata Romaneasca S. A.
Hurmuzachi, E. (comp.). 1890. Documente privitoare la istoria Românilor. 1346–1450. Bucureşti: C. Göbl.
Durdik, J. 1953. Husitské vojenství. Praha: Naše vojsko.
Finó, J. F. 2002. Forteresses de la France médiévale. Paris: Larousse.
Gaier, C. 1973. L’industrie et le commerce des armes dans les anciennes principautés belges du XIIIe à la fin du XVe siècle. Paris: Les Belles Lettres.
Ginter, A., Przybyłok, A. 2016. Wybrane militaria z badań archeologicznych zamku w Muszynie w 2013 roku. Acta Militaria Mediaevalla, ХІІ, s. 227-242.
Głosek, M. 1990. Broń palna. Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1350–1450. Lódź: Polska Akademia Nauk, Instytut Historii Kultury Materialnej, s. 155-164.
Goetz, D. 1985. Die Аnfänge der Аrtillerie. Berlin: Militärverlag.
Goliński, M. 1988. Broń palna na Śląsku do lat trzydziestych XV w. oraz jej zastosowanie przy obronie izdobywanie twierdz. Studiai Materiały do Historii Wojskowości, ХХХІ, s. 3-26.
János, K. 1971. Régi magyar fegyverek. Budapest: Natura.
Lewicki, A. (ed.). 1894. Codex epistolaris saeculi decimi quinti, 3: 1392–1501. Kraków: Akademia Umiejętności, Drukarnia “Czasu”.
Kwiatkowski, K. 2016. Wojska zakonu niemieckiego w Prusach 1230–1525. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernikа.
Kuczyński, S. М. 1987. Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411. Warszawa: Ministerstwо Obrony Narodowej.
Łaszkiewicz, T., Michalak, A. 2007. Broń i oporządzenie jeździeckie z badań i nadzorów archeologicznych na terenie Międzyrzecza. Acta Militaria Mediaevalia, III, s. 99-176.
Мaik, J. 1997. Military Accessories from Bolesławiec on the Prosna. Fasciculi archaeologiae historice, X, p. 19-38.
Mojsić, A. 2022. A Medieval Bombard from Kožetin near Ustikolina. Acta Militaria Mediaevalia, VIII, p. 107-131.
Nistor, I. 2017. Istoria Basarabiei. Scriere de popularizare. Bucuresti: Humanitas.
Nowak, T. M., Wimmer, J. 1981. Historia oręża polskiego 963–1795. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Nowakowski, A. 1988. O wojskach Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie zwanego krzyżackim. Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego.
Panaitescu, P. P. 1932. Alexandru cel Bun. La cinci sute de ani dela moartea lui. Bucureşti: Ministerul instructiei, cultelor si artelor.
Panaitescu, P. P. 2000. Mircea cel Bătrân. Bucureşti: Editura Corint.
Partington, J. R. 1999. A History of Greek Fire and Gunpowder. Baltimor; London: The Johns Hopkins University Press.
Petrović, Đ. 1966. Neki podaci o izradi topovskih kugli u Srbiji i Bosni u XV i XVI veku. Vesnik Vojnog muzeja Jugoslovenske narodne armije, 11-12, p. 165-178.
Petrović, Đ. 1976. Dubrovačko oružje u XIV veku. Beograd: VOJNI MUZEJ.
Piekosiński, Fr. 1896. Rachunki dworu króla Wladyslawa-Jagielly і królowej Jadwigi z lat 1388 do 1420. Kraków: Akad. Umiejętności.
Postică, Gh. 2004. Două tunuri din bronz din perioada lui Stafan cel Mare descoperite în cetatea Orheiului Vechi. Archeologia Moldovei, XXVII, p. 165-176.
Schmidtchen, V. 1977. Die Feuerwaffen des Deutschen Ritterordens bis zur Schlacht bei Tannenberg 1410. Beistände, Funktion und Kosten, dargestellt anhand der Wirtscchftsbucher des Ordens von 1374 bis 1410. Lüneburg: Nordostdeutsches Kulturwerk.
Šhkrivanić, G. A. 1957. Oruźјe u sredjovekovnoј Srbiјi, Bosni i Dubrovniku. Beograd: Srpska akademija nauka.
Smith, R. D., De Vries, K. 2005. The Artillery of the Dukes of Burgundy, 1363–1477. Woodbridge: Boydell Press.
Solcanu, I. 2002. Artă şi societate Românească (sec XIV—XVIII). Bucureşti: Editura Enciclopedică.
Ștefănescu, St. 1961. Participarea românilor la lupta de la Grünwald (15 iulie 1410). Studii Revista de istori, XIV, 1, p. 5-22.
Stępiński, J., Żabiński, G., Strzyż, P. 2013. The Light Field Cannon from Kurzętnik – A Unique Example of Medieval Artillery (Against the Background of Development of Firearms in the Teutonic Order’s State in Prussia). Acta Militaria Mediaevalia, IX, s. 155-201.
Stryjkowski, М. 1846. Kronika Polska, Litewska, Zmodzka i wszystkiej Rusi, II. Warszawa: Nakład Gustawa Leona Gluksberga, Księgarza.
Strzyż, P. 2007. Artyleria Władysława Jagiełły w wojnie z Władysławem Opolczykiem (1391–1401). Acta Militaria Mediaevalia, III, p. 85-97.
Strzyż, P. 2015. Archаeologicаl Trаces of Use of Fireаrms during Sieges. Selected Examples from the Territory of Poland. Fasciculi archaeologiae historicae, XXVIII, p. 111-120.
Strzyż, P., Czubla, P., Mackiewicz, A. 2015. Cannonballs from the Olsztyn Turret. Fasciculi archaeologiae historicae, XXVIII, p. 123-132.
Szymczak, J. 1990. Organizacija produkcji i ceny uzbrojenia. In: Nadolskie, A. (ed.) Uzbrojenie w Polsce sredniowiecznej 1350–1450. Lodz: Polska Akademia Nauk; Instytut Historii Reltury Materialnej, s. 208-382.
Arendt, V. V. 1935. K istorii srednevekovoy artillerii (Genezis i razvitie konstruktsii kaznozaryadnyih pushek XIV veka). In: Debonin, A. M. (ed.). Trudy Instituta istorii nauki i tekhniki AN SSSR. Seriia I. Arkhiv istorii nauki i tekhniki, 7. Moscow; Leningrad (w. ed.), р. 297-323.
Balukh, O. 2008. Istoriia pivnichnoi chastyny Bukovyny u konteksti moldavsko-polskykh viiskovo-politychnykh vidnosyny za chasiv Oleksandra I Dobroho (1400–1432 rr.). In: Botushanskyi, V. M. (exec. ed.). Pytannia istorii Ukrainy, 11. Chernivtsi: Tekhnodruk, p. 175-181.
Balukh, O. 2021. Vyprava Olbrakhta 1497 r. na Bukovynu ta yii vplyv na vzaiemovidnosyny Moldavii ta Polshchi. Naukovyi visnyk Chernivetskoho universytetu imeni Yuriia Fedkovycha: Istoriia, 1(53), p. 19-42. DOI: 10.31861/hj2021.53.19-42
Biliaieva, S. O., Martyniuk-Medvetska, A. M., Prysiazhnyi, K. V. 2008. Istorychnyi rozvytok turetskoho barbakanu Portovoho dvoru Akkermanskoi fortetsi za rezultatamy arkheolohichno-arkhitekturnykh doslidzhen, provedenykh u 2006–2007 rokakh. In: Telehin, D. Ya., Tytova, O. M. (eds.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 17. Kyiv: Tsentr pamiatkoznavstva ta UTOPIK, p. 350-355.
Biliaieva, S. O. 2022. Fortetsi Pivnichnoho Prychornomoria ХIV—ХVIII st.: problemy interferentsii kultur. In: Motsia, O. P. (ed.). Mizh Dniprom i Bosforom: mizhtsyvilizatsiini kontakty v serednovichni chasy. Narysy. Kyiv: IA NAN Ukrainy, p. 32-50.
Bodnariuk, B. M., Masan, O. M. 2000. Shypynska zemlia v mizhnarodnykh dohovorakh kintsia XIV — pershoi polovyny XV st. In: Botushanskyi, V. M. (exec. ed.). Pytannia istorii Ukrainy, 4. Chernivtsi (w. ed.), p. 221-237.
Buganov, V. І., Grekul, F. A. (eds.). 1976. Slaviano-moldavskie letopisi. Moscow: Nauka.
Verkhoturova, M. 2016. Ruchna korotkostvolna zalizna kovana bombarda z kolektsii Lvivskoho istorychnoho muzeiu. Arkheolohiia & Fortyfikatsiia Ukrainy. Zbirnyk materialiv V Vseukrainskoi naukovo-praktychnoi konferentsii. Kamianets-Podilskyi: PP Buinytski O. A., p. 212-216.
Vilinbahov, V. B., Kirpichnikov, A. N. 1958. K voprosu o poyavlenii ognestrelnogo oruzhiya na Rusi. In: Ermoshin, I. P. (exec. ed.). Sbornik issledovanii i materialov Artilleriiskogo istoricheskogo muzeia, III. Leningrad: Artilleriiskii istoricheskii muzei, р. 243-252.
Vynohrodska, L. I. 2006. Predmety ozbroiennia ta obladunkiv XIV—XV st. z rozkopok zamkiv na Pobuzhzhi. In: Deshchynskyi, L. Ye. (exec. ed.). Visnyk Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, 571: Derzhava ta armiia. Lviv: Vydavnytsvo Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, p. 74-88.
Vynohrodska, L I. 2008. Zamky XIII—XV st. na Pobuzhzhi (fortyfikatsiia ta materialna kultura). In: Ivakin, H. Yu. (ed.). Dneslovo: Zbirka prats na poshanu diisnoho chlena Natsionalnoi akademii nauk Ukrainy Petra Petrovycha Tolochka z nahody yoho 70-richchia. Kyiv: Korvinpress, p. 335-343.
Voznyi, I. P. 2009. Istoryko-kulturnyi rozvytok naselennia mezhyrichchia Verkhnoho Siretu ta Serednoho Dnistra v Х—ХIV st. Chastyna 2. Materialna, dukhovna kultura ta sotsialno-istorychnyi rozvytok. Kyiv; Chernivtsi: Zoloti lytavry.
Denys, D. 2023. Ne «dyke pole». Fortetsia Tiahyn. Lokalna istoriia [online]. Avaliable at: https://localhistory.org.ua/texts/statti/ne-dike-pole-fortetsia-tiagin/ [Accessed 25 January 2024].
Dorofeiev, Yu. V., Balitskyi, N. S. 2020. Do istorii rozvytku vohnepalnoi zbroi. In: Kharuk, A. I., Verkhoturova, M. A., Skorych, L. V., Trofymovych, L. V., Plazova, T. I., Ilchuk, O. O. (eds.). Zbroiarnia: istoriia rozvytku ozbroiennia ta viiskovoi tekhniky. Zbirnyk tez dopovidei naukovo-praktychnoi konferentsii 27 liutoho 2020 r. Lviv: NASV, p. 17-18.
Zhiromskiy, B. B. 1954. Aga-Bazar. Materialy i issledovaniya po arkheologii SSSR, 42, р. 325-339.
Zapadnorusskiye letopisi. 2007. Polnoe sobranie russkikh letopisei, ХVIІ. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Ivanochko, A. 2020. Artyleriia Khotynskoi fortetsi ХV—ХVII stolit. In: Buinovska, Ye. V., Shalaieva, I. A., Niemicheva, T. V. (eds.). Khotynska fortetsia u litopysakh (do 350-richchia vid dnia narodzhennia Samiila Velychka). Materialy ХVII naukovo-praktychnoi konferentsii. m. Khotyn 15 zhovtnia 2020 r. Kamianets-Podilskyi: FOP Buinytskyi, p. 25-44.
Ipatyevskaya letopis. 2001. Polnoe sobranie russkikh letopisei, 2. Moscow: Iazyki russkoi kultury.
Kirilko, V. P. Myits, V. L. 2004. Ukreplenie Choban-Kule (po materialam raskopok 1992–1993 gg.). O drevnostyah Iuzhnogo berega i gor Tavricheskih. Sbornik nauchnykh trudov konferentsii v chest 210-letiya so dnya rozhdeniya P. I. Keppena. Kyiv: Stilos, р. 205-245.
Kirpichnikov, A. N. 1957. Voennoe delo srednevekovoi Rusi i poiavlenie ognestrelnogo oruzhiia. Sovetskaia arkheologiia, 3, p. 60-76.
Kirpichnikov, A. N. 1976. Voennoe delo na Rusi v XIII—XV vv. Leningrad: Nauka.
Kozak, M. I. 2024. Ozbroiennia viisk Halytskoi ta Volynskoi zemel u ХII—ХIV st. (torhivlia, trofei, vlasne vyrobnytstvo). Dysertatsiia PhD. Instytut ukrainoznavstva imeni I. Krypiakevycha NAN Ukrainy.
Kontamin, F. 2001. Voyna v srednie veka. Sankt-Peterburg: Yuventa.
Kostochkin, V. V. 1962. Russkoe oboronnoe zodchestvo kontsa XIII — nachala XVI vekov. Moscow: Izdatelstvo Akademii nauk.
Krasnozhon, A. V. 2012. Krepost Belgorod (Akkerman) na Dnestre. Istoriya stroitelstva. Kishinev: Stratum Plus.
Krasnozhon, A. V. 2018. Fortetsi ta mista Pivnichno-Zakhidnoho Prychornomoria (ХV—XVIII st.). Odesa: Chornomoria.
Krypiakevych, I. 1932. Pochatky artylerii na Ukraini (ХIV—ХVII st.). Chervona kalyna, 1, p. 5-8.
Kuzakov, V. K. 1964. O poiavlenii ognestrelnogo oruzhiya na Rusi. Voprosy istorii estestvoznaniia i tekhniki, 17, р. 108-111.
Letopisnyi sbornik, imenuemyi Patriarshei ili Nikonovskoi letopisiu. 2000. Polnoe sobranie russkikh letopisei, ХІІ. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Linnichenko, I. A. 1890. V kakom godu vpervye poiavilis na Rusi pushki? Kievskaya starina, XXVIII (ianvar), р. 133-134.
Malchenko, O. 2004. Arsenaly ukrainskykh zamkiv ХV — seredyny ХVII st. Kyiv: Drukarskyi salon.
Malenko, O. 2005. Artyleriia na ukrainskykh zemliakh u ХIV—ХV stolittiakh. Kyiv: TOA VP “Olavteks”.
Malchenko, O. 2011. Museum artilleriae Ucrainicae. Museum artilleriae Ucrainicae. Muzei ukrainskoi artylerii ХV—XVIII stolit. Chastyna 1. Ukrainski harmaty v zarubizhnykh muzeinykh kolektsiiakh. Kyiv: Stylos.
Masan, O. 2000. Vplyv superechnostei mizh Polshcheiu ta Prussiieiu na mizhnarodne stanovyshche Shypynskoi zemli. In: Botushanskyi, V. M. (ed.). Bukovynskyi istoryko-etnohrafichnyi visnyk, 2. Chernivtsi: Misto, p. 95-100.
Masan, O., Fedoruk, A. 2003. Rusko-moldavskyi zahin v bytvi pid Hriunvaldom (Z istorii mizhnarodnykh zviazkiv naselennia Bukovyny na pochatku XV st.). Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 2(16), р. 59-67.
Masan, O. 2005. Bukovyna yak obiekt mizhnarodnykh vidnosyn z davnikh chasiv do 1774 r. In: Botushanskyi, V. M. (exec. ed.). Bukovyna v konteksti yevropeiskykh mizhnarodnykh vidnosyn (z davnikh chasiv do seredyny XX st.). Chernivtsi: Ruta, p. 9-168.
Masan, O. 2007. Tsetsynska derzhava (Z istorii davnoi chernivetskoi okolytsi). Bukovynskyi zhurnal, 1, p. 47-59.
Masan, O. Mysko, Yu. 2009. Etapy budivnytstva Khotynskoho zamku u svitli novykh arkheolohichnykh dzherel. Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 2(28), p. 9-20.
Mykhailiuk, V. 2007. Oboronni sporudy ta vnutrishnia zabudova horodyshcha ХIV st. v Zelenii Lypi (Za materialamy arkheolohichnykh doslidzhen). Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 1(23), р. 194-201.
Monten, M. 2005. Proby. Knyha 1. Kyiv: Dukh i litera.
Myts, V. L. 2005. Chastnaia italianskaia senoriia XV v. v Severnom Pirchernomore (po materialam issledovaniia zamka Tasili 1459/60−1475 gg.). Ethnic Contacts and Cultural Exchanges North and West of the Black Sea from the Greek Colonization to the Ottoman Conquest. Proceedings of the International Symposium Ethnic Contacts and Cultural Exchanges North and West of the Black Sea, Iaşi, June 12–17, 2005. Jaşi: Trinitas, р. 513-542.
Nosov, K. S. 2002. Russkie kreposti i osadnaia tekhnika VIII—XVII vv. Sankt-Peterburg: Poligon.
Nosov, K. 2010. Osadnaia tekhnika. Antichnost i Srednevekove. Moscow: Eksmo.
Okshott, E. 2007. Rytsar i ego dospekhi. Latnoe oblachenie i vooruzhenie. Moscow: Tsentrpoligraf.
Peshchak, M. M. (comp.). 1974. Hramoty XIV st. Kyiv: Naukova dumka.
Pyvovarov, S. V. 2003. Prazki hroshi z horodyshcha v Zelenii Lypi. Pytannia starodavnoi ta serednovichnoi istorii, arkheolohii y etnolohii, 1(15), р. 100-110.
Prodolzhenie letopisi po Voskresenskomu spisku. 2001. Polnoe sobranie russkikh letopisei, VIII. Moscow: Iazyki russkoi kultury.
Pskovskie letopisi. 2003. Polnoe sobranie russkikh letopisei, V. Moscow: Iazyki russkoi kultury.
Puzyrevskii, A. 1884. Istoriia voennogo iskusstva v srednie veka (V—XVI stol.). V 2-kh chastiakh, 2. Sankt-Peterburg: Tipografiia shtaba voisk Gvardii i Peterburgskogo voennogo okruga.
Serednovichna artyleriia. (w. y.). Chapter 1 [online]. Avaliable at: https://drukarnia.com.ua/articles/serednovichna-artileriya-chastina-persha-iu-dz [Accessed 23 January 2024].
Sydorenko, V. O. 1958. Z istorii seliansko-kozatskoi artylerii chasiv vyzvolnoi viiny ukrainskoho narodu 1648–1654 rr. Pratsi Kyivskoho istorychnoho muzeiu, 1, p. 99-118.
Skochylias, I. 2011. Halych pislia Halycha: Ponyzzia (Ruso-Vlakhiia) u XII—XIV stolittiakh ta utvorennia Moldavskoho kniazivstva. In: Aleksandrovych, V. (exec. ed.). Kniazha doba: istoriia i kultura, 5. Lviv: Natsionalna akademiia nauk Ukrainy, Instytut ukrainoznavstva imeni I. Krypiakevycha, p. 29-72.
Smirnov, A. P. 1954. Osnovnye etapy istorii Bolgara i ego istoricheskaia topografiia. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 42, p. 302-324.
Sukhobokov, O. V. 1992. Dniprovske Lisostepove Livoberezhzhia u VIII—ХIII st. (za materialamy arkheolohichnykh doslidzhen 1968–1989 rr.) Kyiv: Naukova dumka.
Tarasevich, Iu. 2017. Evropeiskaia ognestrelnaia artileriia XІV—XVІ vv. [online]. Available at: https://coollib.net/b/462145-yuriy-tarasevich-evropeyskaya-ognestrelnaya-artilleriya-xiv-xvi-vv/read [Accessed 15 January 2024].
Terskyi, S. V. 2006. Luchesk Х—ХV st. Lviv: Vydavnytstvo Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”.
Terskyi, S. V. 2007. Oboronnyi kompleks serednovichnoho volynskoho mista Peremylia. In: Deshchynskyi, L. Ye. (exec. ed.). Visnyk Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, 584: Derzhava ta armiia. Lviv: Vydavnytsvo Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, p. 13-26.
Tymoshchuk, B. O. 1982. Davnoruska Bukovyna (Х — persha polovyna ХIV st.). Kyiv: Naukova dumka.
Fedorov, V. G. 1949. K voprosu o date poiavleniia artillerii na Rusi. Moscow: Izdanie Akademii artileriiskikh nauk.
Fedoruk, A. 2006. Rol derzhav serednovichnoho Krymu v rozpovsiudzhenni vohnepalnoi zbroi na Rusi u XIV st. Pivnichne Prychornomoria i Krym v dobu serednovichchia (ХIV—ХVI st.). Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii, prysviachenoi 10-littiu arkheolohichnykh doslidzhen zolotoordynskoi pamiatky v s. Torhovytsi. Kirovohrad (w. ed.), р. 119-121.
Fedoruk, A. 2008. Kamiane yadro z horodyshcha XIV st. v Zelenii Lypi. In: Arkheolohichni studii, 3. Kyiv; Chernivtsi: Zelena Bukovyna, p. 216-222.
Fedoruk, A. V. 2010. Ognestrelnaia artilleriia v Velikoi voine gosudarstv Iagellonskoi unii s Nemetskim ordenom 1409–1411 gg. In: Filiushkin, A. I. (ed.). Sudby slavianstva i ekho Griunvalda. Vybor puti russkimi zemliami i narodami Vostochnoi Evropy v srednie veka i rannee novoe vremia (k 600-letiiu bitvy pri Griunvalde/Tannenberge). Sankt-Peterburg: Liubavich, p. 333-336.
Fedoruk, A. V., Kubai, I. M. 2013. Gusity i voennoe delo Moldavii v XV v. Stratum plus, 6, p. 255-273.
Fedoruk, A. 2014a. Rol kniaziv z dynastii Hedyminovychiv u poiavi ta vykorystanni vohnepalnoi zbroi v ruskykh zemliakh naprykintsi ХIV — pershii polovyni ХV st. Naukovi zapysky Kirovohradskoho derzhavnoho pedahohichnoho universytetu imeni Volodymyra Vynnychenka. Seriia: Istorychni nauky, 20, р. 163-176.
Fedoruk, A. 2014b. Artileriia v Velikoi voine 1409–1411 gg (po pismennym istochnikam i arkheologicheskim materialam). Stratum plus, 6, p. 133-147.
Khroniki: Litovskaia i Zhmoitskaia, i Bykhovtsa. Letopisi Barkulabovskaia, Averki i Pantsyrnogo. 1975. Polnoe sobranie russkikh letopisei, 32. Moscow: Nauka.
Shapovalov, G. I. 2008. Korabelnaia pushka XIV—XVI st. iz kollektsii Zaporozhskogo kraevedcheskogo muzeia. In: Shlaifer, V. G., Murzіn, V. Iu., Toshchev, G. M. (eds.). Istoriia oruzhiia. Almanakh, 1. Zaporizhzhia: Artishok, p. 93-100.
Shchavinskyi, Yu. V., Opatskyi, I. Yu. 2020. Istoriia rozvytku artylerii na ukrainskykh zemliakhu XIV–XVIII stolitti. In: Kharuk, A. I., Verkhoturova, M. A., Skorych, L. V., Trofymovych, L. V., Plazova, T. I., Ilchuk, O. O. (eds.). Zbroiarnia: istoriia rozvytku ozbroiennia ta viiskovoi tekhniky: Zbirnyk tez dopovidei naukovo-praktychnoi konferentsii 27 liutoho 2020 r. Lviv: NASV, p. 44-46.
Czamańska, І. 1996. Mołdawia i Wołoszczyzna wobec Polski, Węgier i Turcji w XIV i XV wieku. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Cihodaru, C. 1984. Alexandru сel Bun (23 aprilie 1399 — 1 ianuarie 1432). Jași : Junimea.
Dlugossii, J. 1878. Historiae Polonicae Libri XII. Cracoviae: Czas.
Costăchescu, M. (ed.). 1932. Dokumentele moldovenesti inainte de Stefan cel Mare, 2. Jaşi: Viata Romaneasca S. A.
Hurmuzachi, E. (comp.). 1890. Documente privitoare la istoria Românilor. 1346–1450. Bucureşti: C. Göbl.
Durdik, J. 1953. Husitské vojenství. Praha: Naše vojsko.
Finó, J. F. 2002. Forteresses de la France médiévale. Paris: Larousse.
Gaier, C. 1973. L’industrie et le commerce des armes dans les anciennes principautés belges du XIIIe à la fin du XVe siècle. Paris: Les Belles Lettres.
Ginter, A., Przybyłok, A. 2016. Wybrane militaria z badań archeologicznych zamku w Muszynie w 2013 roku. Acta Militaria Mediaevalla, ХІІ, s. 227-242.
Głosek, M. 1990. Broń palna. Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1350–1450. Lódź: Polska Akademia Nauk, Instytut Historii Kultury Materialnej, s. 155-164.
Goetz, D. 1985. Die Аnfänge der Аrtillerie. Berlin: Militärverlag.
Goliński, M. 1988. Broń palna na Śląsku do lat trzydziestych XV w. oraz jej zastosowanie przy obronie izdobywanie twierdz. Studiai Materiały do Historii Wojskowości, ХХХІ, s. 3-26.
János, K. 1971. Régi magyar fegyverek. Budapest: Natura.
Lewicki, A. (ed.). 1894. Codex epistolaris saeculi decimi quinti, 3: 1392–1501. Kraków: Akademia Umiejętności, Drukarnia “Czasu”.
Kwiatkowski, K. 2016. Wojska zakonu niemieckiego w Prusach 1230–1525. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernikа.
Kuczyński, S. М. 1987. Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411. Warszawa: Ministerstwо Obrony Narodowej.
Łaszkiewicz, T., Michalak, A. 2007. Broń i oporządzenie jeździeckie z badań i nadzorów archeologicznych na terenie Międzyrzecza. Acta Militaria Mediaevalia, III, s. 99-176.
Мaik, J. 1997. Military Accessories from Bolesławiec on the Prosna. Fasciculi archaeologiae historice, X, p. 19-38.
Mojsić, A. 2022. A Medieval Bombard from Kožetin near Ustikolina. Acta Militaria Mediaevalia, VIII, p. 107-131.
Nistor, I. 2017. Istoria Basarabiei. Scriere de popularizare. Bucuresti: Humanitas.
Nowak, T. M., Wimmer, J. 1981. Historia oręża polskiego 963–1795. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Nowakowski, A. 1988. O wojskach Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie zwanego krzyżackim. Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego.
Panaitescu, P. P. 1932. Alexandru cel Bun. La cinci sute de ani dela moartea lui. Bucureşti: Ministerul instructiei, cultelor si artelor.
Panaitescu, P. P. 2000. Mircea cel Bătrân. Bucureşti: Editura Corint.
Partington, J. R. 1999. A History of Greek Fire and Gunpowder. Baltimor; London: The Johns Hopkins University Press.
Petrović, Đ. 1966. Neki podaci o izradi topovskih kugli u Srbiji i Bosni u XV i XVI veku. Vesnik Vojnog muzeja Jugoslovenske narodne armije, 11-12, p. 165-178.
Petrović, Đ. 1976. Dubrovačko oružje u XIV veku. Beograd: VOJNI MUZEJ.
Piekosiński, Fr. 1896. Rachunki dworu króla Wladyslawa-Jagielly і królowej Jadwigi z lat 1388 do 1420. Kraków: Akad. Umiejętności.
Postică, Gh. 2004. Două tunuri din bronz din perioada lui Stafan cel Mare descoperite în cetatea Orheiului Vechi. Archeologia Moldovei, XXVII, p. 165-176.
Schmidtchen, V. 1977. Die Feuerwaffen des Deutschen Ritterordens bis zur Schlacht bei Tannenberg 1410. Beistände, Funktion und Kosten, dargestellt anhand der Wirtscchftsbucher des Ordens von 1374 bis 1410. Lüneburg: Nordostdeutsches Kulturwerk.
Šhkrivanić, G. A. 1957. Oruźјe u sredjovekovnoј Srbiјi, Bosni i Dubrovniku. Beograd: Srpska akademija nauka.
Smith, R. D., De Vries, K. 2005. The Artillery of the Dukes of Burgundy, 1363–1477. Woodbridge: Boydell Press.
Solcanu, I. 2002. Artă şi societate Românească (sec XIV—XVIII). Bucureşti: Editura Enciclopedică.
Ștefănescu, St. 1961. Participarea românilor la lupta de la Grünwald (15 iulie 1410). Studii Revista de istori, XIV, 1, p. 5-22.
Stępiński, J., Żabiński, G., Strzyż, P. 2013. The Light Field Cannon from Kurzętnik – A Unique Example of Medieval Artillery (Against the Background of Development of Firearms in the Teutonic Order’s State in Prussia). Acta Militaria Mediaevalia, IX, s. 155-201.
Stryjkowski, М. 1846. Kronika Polska, Litewska, Zmodzka i wszystkiej Rusi, II. Warszawa: Nakład Gustawa Leona Gluksberga, Księgarza.
Strzyż, P. 2007. Artyleria Władysława Jagiełły w wojnie z Władysławem Opolczykiem (1391–1401). Acta Militaria Mediaevalia, III, p. 85-97.
Strzyż, P. 2015. Archаeologicаl Trаces of Use of Fireаrms during Sieges. Selected Examples from the Territory of Poland. Fasciculi archaeologiae historicae, XXVIII, p. 111-120.
Strzyż, P., Czubla, P., Mackiewicz, A. 2015. Cannonballs from the Olsztyn Turret. Fasciculi archaeologiae historicae, XXVIII, p. 123-132.
Szymczak, J. 1990. Organizacija produkcji i ceny uzbrojenia. In: Nadolskie, A. (ed.) Uzbrojenie w Polsce sredniowiecznej 1350–1450. Lodz: Polska Akademia Nauk; Instytut Historii Reltury Materialnej, s. 208-382.
Переглядів анотації: 315 Завантажень PDF: 495
Опубліковано
2025-06-26
Номер
Розділ
Статті
Авторське право (c) 2025 Археологія
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Це стаття відкритого доступу за ліцензією CC BY-NC-ND 4.0
