Катакомби особливого типу Верхньосалтівського некрополя
Ключові слова:
алтівсько-маяцька культура, Верхній Салтів, алани, катакомба, поховальний інвентар.
Анотація
У роботі проаналізовано матеріали 70 катакомб із повздовжнім стосовно дромоса розташуванням камери, досліджені експедицією Харківського історичного музею імені М. Ф. Сумцова у 1984–2021 рр. на різних ділянках Верхньосалтівського некрополя другої половини VIII — першої половини X ст.
Посилання
Aksenov, V. S. 1999. Starosaltovskii katakombnyi mogilnik. Vita antiqua, 2, p. 137-149.
Aksenov, V. S. 2001. Rubezhanskii katakombnyi mogilnik saltovo-maiatskoi kultury na Severskom Dontse. Donskaia arkheologiia, 1–2, p. 62-78.
Aksenov, V. S. 2005. Kompleksy s konskimi nachelnikami iz Verkhnesaltovskogo katakombnogo mogilnika. In: Evglevskii, A. V. (ed.). Stepi Evropy v epokhu srednevekovia. 4. Donetsk: DonNU, p. 245-260.
Aksenov, V. S. 2015. Pugovitsy iz rakoviny molliuskov u alanskogo naseleniia saltovo-maiatskoi kultury (po materialam katakombnykh mogilnikov basseina Severskogo Dontsa). Khazarskii almanakh, 13, p. 65-81.
Aksonov, V. S. 2018. Pokhovalnyi obriad rannoserednovichnoho Verkhno-Saltivskoho mohylnyka: dosvid statystychnoho analizu. Arheologia, 2, p. 42-56.
Aksonov, V. S. 2023. Shche raz pro yamni pokhovannia rannoserednovichnoho Verkhnosaltivskoho katakombnoho mohylnyka. Arheologia, 1, p. 69-85.
Afanasev, G. E. 1993. Sistema sotsialno-markiruiushchikh predmetov v muzhskikh pogrebalnykh kompleksakh donskikh alan. Rossiiskaia arkheologiia, 4, p. 131-144.
Afanasev, G. E., Runich, A. P. 2001. Mokraia Balka. Vypusk 1: Dnevnik Raskopok. Moscow: Nauchnyi mir.
Bakushev, M. A., Leonteva, A.S. 2020. Zmeiskii katakombnyi mogilnik. Materialy raskopok 2013–2014 gg. 1. Moscow: Institut arkheologii RAN.
Berezin, Ia. B., Savenko, S. N. 1977. K voprosu o proiskhozhdenii katakomb sarmatskogo vremeni na Severnom Kavkaze. In: Vinogradov, V. B. (ed.). Arkheologiia i voprosy ateizma. Groznyi: CHIGU, p. 37-44.
Berezovets, D. T. 1959–1961. Otchet o raskopkakh srednevekovykh pamiatnikov u s. Verkhnii Saltov, Starosaltovskogo raiona, Kharkovskoi oblasti. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 1959–1961/6.
Bokii, N. M., Pletneva, S. A. 1988. Zakhoronenie semi voina-vsadnika X v. v basseine Ingula. Sovetskaia arkheologiia, 2, p. 99-115.
Botalov, S. G., Grudochko, I.V. 2011. New Materials on the Cultural Genesis of the Middle Age Population of South Ural (After the Materials From Uelga and Sineglazovo Burial Sites). Archaeology and Early History of Ukraine, 7, p. 79-99.
Vinogradov, V. B. 1975. Retsenziia na knigu: Abramova M. P. Nizhne-Dzhulatskii mogilnik. Sovetskaia arkheologiia, 1, p. 305-308.
Gabuev, T. A. 1999. Ranniaia istoriia alan (po dannym pismennykh istochnikov). Vladikavkaz: Iriston.
Gadlo, A. V. 1994. Etnicheskaia istoriia Severnogo Kavkaza X–XIII vv. Saint-Petersburg: Izdatelstvo Sankt-Peterburgskogo universiteta.
Kovalevskaia, V. B. 2000. Kompiuternaia obrabotka massovogo arkheologicheskogo materiala iz rannesrednevekovykh pamiatnikov Evrazii. Pushchino: ONTI PNTS RAN.
Komar, A. V. 1999. Predsaltovskie i rannesaltovskii gorizonty Vostochnoi Evropy (voprosy khronologii). Vita Antiqua, 2, p. 111-136.
Komar, A. A. 2001. Proiskhozhdenie poiasnykh naborov rannesaltovskogo tipa. In: Stashenkov, D. A. (ed.). Kultury evropeiskikh stepei vtoroi poloviny I tysiacheletiia n.e. (iz istorii kostiuma), 2. Samara: SamVen, p. 103-117.
Komar, A. V. 2018. Istoriia i arkheologiia drevnikh madiar v epokhu migratsii. Budapest: Martin Opitz Kiado.
Korobov, D. S. 2003. Sotsialnaia organizatsiia alan Severnogo Kavkaza IV–IX vv. Saint-Petersburg: Aleteiia.
Malashev, V. Iu, Torgoev, A. I. 2018. T-obraznye katakomby sarmatskogo vremeni Severnogo Kavkaza i Srednei Azii. Rossiiskaia arkheologiia, 4, p. 36-52.
Mikheev, V. K. 1991. O sotsialnykh otnosheniiakh u naseleniia saltovo-maiatskoi kultury Podonia–Priazovia v VIII–X vv. (Chast 1). In: Diachenko, A. G. (ed.). Arkheologiia slavianskogo iugo-vostoka. Voronezh: Voronezhskii pedinstitut, p. 43-50.
Moshkova, M. G. 1983. K voprosu o katakombnykh pogrebalnykh sooruzheniiakh kak spetsificheskom etnicheskom opredelitele. In: Skripkin, A. S. (ed.). Istoriia i kultura sarmatov. Saratov: Izd-vo Saratovskogo universiteta, p. 18-34.
Moshkova, M. G., Malyshev, Iu. V. 1999. Khronologiia i tipologiia sarmatskikh katakombnykh pogrebalnykh sooruzhenii. In: Skripkin, A. S. (ed.). Arkheologiia Volgo-Uralskogo regiona v epokhu rannego zheleza i srednevekovia. Volgograd: VolGU, p. 172-212.
Murashova, V. V. 2000. Drevnerusskie remennye nabornye ukrasheniia (X–XIII vv.). Moscow: Editorial URSS.
Pletneva, S. A. 1981. Saltovo-maiatskaia kultura. In: Pletneva, S. A. (ed.) Stepi Evrazii v epokhu srednevekovia. Arkheologiia SSSR. Moscow: Nauka, p. 62-75, 148-164.
Pletneva, S. A. 1989. Na slaviano-khazarskom pograniche. Dmitrievskii arkheologicheskii kompleks. Moscow: Nauka.
Savenko, S. N. 2017. Kharakteristika sotsialnogo razvitiia alanskogo obshchestva Skevernogo Kavkaza po materialam katakombnykh mogilnikov X–XIII vv. n.e. Piatigorsk, Kazan: Izdatelskii dom “Kazanskaia nedvizhimost”.
Semenov-Zuser, S. A. 1949. Rozkopky kolo s. Verkhnoho Saltova 1946 r. In: Yefimenko, P. P. (ed.). Arkheolohichni pamiatky URSR, 1, p. 112-137.
Semenov-Zuser, S. A. 1952. Doslidzhennia Saltivskoho mohylnyka. In: Yefimenko, P. P. (ed.). Arkheolohichni pamiatky URSR, 3, p. 271-284.
Smirnov, K. F. 1972. Sarmatskie katakombnye pogrebeniia Iuzhnogo Priuralia–Povolzhia i ikh otnoshenie k katakombam Severnogo Kavkaza. Sovetskaia arkheologiia, 1, p. 73-81.
Uspenskii, P. S., Albegova (Tsarikova), Z. Kh.-M. 2021. Drevnosti Tsentralnogo Kavkaza VII–XIII vv. (po materialam Dargavskogo mogilnika). Moscow: Institut arkheologii RAN.
Flerov, V. S. 1993. Pogrebalnye obriady na severe Khazarskogo kaganata. Volgograd: Peremena.
Khalikova, E. A. 1976. Bolshe-Tiganskii mogilnik. Sovetskaia arkheologiia, 2, p. 158-178.
Khalikova, E. A., Khalikov, A. Kh. 2018. Rannie vengry na Kame i Urale (Bolshe-Tiganskii mogilnik). Kazan: Fen.
Khoruzhaia, M. V. 2009. “Rogatye” priazhki v znakovoi sisteme saltovskogo naseleniia basseina Severskogo Dontsa. Visnyk Kharkivskoho natsionalnoho universytetu im. V. N. Karazina. Istoriia, 852, 41, p. 28-42.
Khoruzhaia, M. V. 2012. Iamnye zakhoroneniia Verkhne-Saltovskogo katakombnogo mogilnika. In: Otroshchenko, V. V. (ed.). Problemy doslidzhennia pamiatok arkheolohii Skhidnoi Ukrainy. Materialy III Luhanskoi mizhnarodnoi istoryko-arkheolohichnoi konferentsii, prysviachenoi pamiati S. N. Bratchenka. Luhansk: Elton 2, p. 429-435.
Khoruzhaia, M. V. 2013. Zakhoroneniia v iamakh s podboem Verkhne-Saltovskogo katakombnogo mogilnika (raskopki 1984–1989 gg.). Drevnosti 2013, 12, Kharkiv: OOO “NTMT”, p. 211-224.
Khoruzhaia, M. V. 2015. Detskie pogrebeniia iz katakomb Verkhne-Saltovskogo arkheologicheskogo kompleksa (popytka polovozrastnoi i sotsialnoi interpretatsii). Drevnosti 2014-2015, 13. Kharkiv: OOO “NTMT”, p. 257-274.
Khoruzhaia, M. V., Aksenov, V. S. 2005. Katakombnye zakhoroneniia Verkhne-Saltovskogo arkheologicheskogo kompleksa (k voprosu osvoeniia alanskim naseleniem verkhnego Podontsovia). In: Otroshchenko, V. V. (ed.). Problemy doslidzhennia pamiatok arkheolohii Skhidnoi Ukrainy. Materialy II-i Luhanskoi mizhnarodnoi istoryko-arkheolohichnoi konferentsii, prysviachenoi 85-richchiu Luhanskoho oblasnoho kraieznavchoho muzeiu. Luhansk: Shliakh, p. 154-156.
Chernihova, N. V. 2000. Babenko, V. O. ta doslidzhennia arkheolohichnoho kompleksu v s. Verkhnii Saltiv. Arheologia, 4, p. 116-120.
Shestopalova, E. Iu. 2018. Drevnii Dargom (Po materialam Dargomskogo katakombnogo mogilnika VI–VIII vv.). Vladikavkaz: IPTS IP Tsapanova A. Iu.
Aksenov, V. S. 2001. Rubezhanskii katakombnyi mogilnik saltovo-maiatskoi kultury na Severskom Dontse. Donskaia arkheologiia, 1–2, p. 62-78.
Aksenov, V. S. 2005. Kompleksy s konskimi nachelnikami iz Verkhnesaltovskogo katakombnogo mogilnika. In: Evglevskii, A. V. (ed.). Stepi Evropy v epokhu srednevekovia. 4. Donetsk: DonNU, p. 245-260.
Aksenov, V. S. 2015. Pugovitsy iz rakoviny molliuskov u alanskogo naseleniia saltovo-maiatskoi kultury (po materialam katakombnykh mogilnikov basseina Severskogo Dontsa). Khazarskii almanakh, 13, p. 65-81.
Aksonov, V. S. 2018. Pokhovalnyi obriad rannoserednovichnoho Verkhno-Saltivskoho mohylnyka: dosvid statystychnoho analizu. Arheologia, 2, p. 42-56.
Aksonov, V. S. 2023. Shche raz pro yamni pokhovannia rannoserednovichnoho Verkhnosaltivskoho katakombnoho mohylnyka. Arheologia, 1, p. 69-85.
Afanasev, G. E. 1993. Sistema sotsialno-markiruiushchikh predmetov v muzhskikh pogrebalnykh kompleksakh donskikh alan. Rossiiskaia arkheologiia, 4, p. 131-144.
Afanasev, G. E., Runich, A. P. 2001. Mokraia Balka. Vypusk 1: Dnevnik Raskopok. Moscow: Nauchnyi mir.
Bakushev, M. A., Leonteva, A.S. 2020. Zmeiskii katakombnyi mogilnik. Materialy raskopok 2013–2014 gg. 1. Moscow: Institut arkheologii RAN.
Berezin, Ia. B., Savenko, S. N. 1977. K voprosu o proiskhozhdenii katakomb sarmatskogo vremeni na Severnom Kavkaze. In: Vinogradov, V. B. (ed.). Arkheologiia i voprosy ateizma. Groznyi: CHIGU, p. 37-44.
Berezovets, D. T. 1959–1961. Otchet o raskopkakh srednevekovykh pamiatnikov u s. Verkhnii Saltov, Starosaltovskogo raiona, Kharkovskoi oblasti. Scientific Archives of the Institute of Archaeology, the NAS of Ukraine, f. 64, 1959–1961/6.
Bokii, N. M., Pletneva, S. A. 1988. Zakhoronenie semi voina-vsadnika X v. v basseine Ingula. Sovetskaia arkheologiia, 2, p. 99-115.
Botalov, S. G., Grudochko, I.V. 2011. New Materials on the Cultural Genesis of the Middle Age Population of South Ural (After the Materials From Uelga and Sineglazovo Burial Sites). Archaeology and Early History of Ukraine, 7, p. 79-99.
Vinogradov, V. B. 1975. Retsenziia na knigu: Abramova M. P. Nizhne-Dzhulatskii mogilnik. Sovetskaia arkheologiia, 1, p. 305-308.
Gabuev, T. A. 1999. Ranniaia istoriia alan (po dannym pismennykh istochnikov). Vladikavkaz: Iriston.
Gadlo, A. V. 1994. Etnicheskaia istoriia Severnogo Kavkaza X–XIII vv. Saint-Petersburg: Izdatelstvo Sankt-Peterburgskogo universiteta.
Kovalevskaia, V. B. 2000. Kompiuternaia obrabotka massovogo arkheologicheskogo materiala iz rannesrednevekovykh pamiatnikov Evrazii. Pushchino: ONTI PNTS RAN.
Komar, A. V. 1999. Predsaltovskie i rannesaltovskii gorizonty Vostochnoi Evropy (voprosy khronologii). Vita Antiqua, 2, p. 111-136.
Komar, A. A. 2001. Proiskhozhdenie poiasnykh naborov rannesaltovskogo tipa. In: Stashenkov, D. A. (ed.). Kultury evropeiskikh stepei vtoroi poloviny I tysiacheletiia n.e. (iz istorii kostiuma), 2. Samara: SamVen, p. 103-117.
Komar, A. V. 2018. Istoriia i arkheologiia drevnikh madiar v epokhu migratsii. Budapest: Martin Opitz Kiado.
Korobov, D. S. 2003. Sotsialnaia organizatsiia alan Severnogo Kavkaza IV–IX vv. Saint-Petersburg: Aleteiia.
Malashev, V. Iu, Torgoev, A. I. 2018. T-obraznye katakomby sarmatskogo vremeni Severnogo Kavkaza i Srednei Azii. Rossiiskaia arkheologiia, 4, p. 36-52.
Mikheev, V. K. 1991. O sotsialnykh otnosheniiakh u naseleniia saltovo-maiatskoi kultury Podonia–Priazovia v VIII–X vv. (Chast 1). In: Diachenko, A. G. (ed.). Arkheologiia slavianskogo iugo-vostoka. Voronezh: Voronezhskii pedinstitut, p. 43-50.
Moshkova, M. G. 1983. K voprosu o katakombnykh pogrebalnykh sooruzheniiakh kak spetsificheskom etnicheskom opredelitele. In: Skripkin, A. S. (ed.). Istoriia i kultura sarmatov. Saratov: Izd-vo Saratovskogo universiteta, p. 18-34.
Moshkova, M. G., Malyshev, Iu. V. 1999. Khronologiia i tipologiia sarmatskikh katakombnykh pogrebalnykh sooruzhenii. In: Skripkin, A. S. (ed.). Arkheologiia Volgo-Uralskogo regiona v epokhu rannego zheleza i srednevekovia. Volgograd: VolGU, p. 172-212.
Murashova, V. V. 2000. Drevnerusskie remennye nabornye ukrasheniia (X–XIII vv.). Moscow: Editorial URSS.
Pletneva, S. A. 1981. Saltovo-maiatskaia kultura. In: Pletneva, S. A. (ed.) Stepi Evrazii v epokhu srednevekovia. Arkheologiia SSSR. Moscow: Nauka, p. 62-75, 148-164.
Pletneva, S. A. 1989. Na slaviano-khazarskom pograniche. Dmitrievskii arkheologicheskii kompleks. Moscow: Nauka.
Savenko, S. N. 2017. Kharakteristika sotsialnogo razvitiia alanskogo obshchestva Skevernogo Kavkaza po materialam katakombnykh mogilnikov X–XIII vv. n.e. Piatigorsk, Kazan: Izdatelskii dom “Kazanskaia nedvizhimost”.
Semenov-Zuser, S. A. 1949. Rozkopky kolo s. Verkhnoho Saltova 1946 r. In: Yefimenko, P. P. (ed.). Arkheolohichni pamiatky URSR, 1, p. 112-137.
Semenov-Zuser, S. A. 1952. Doslidzhennia Saltivskoho mohylnyka. In: Yefimenko, P. P. (ed.). Arkheolohichni pamiatky URSR, 3, p. 271-284.
Smirnov, K. F. 1972. Sarmatskie katakombnye pogrebeniia Iuzhnogo Priuralia–Povolzhia i ikh otnoshenie k katakombam Severnogo Kavkaza. Sovetskaia arkheologiia, 1, p. 73-81.
Uspenskii, P. S., Albegova (Tsarikova), Z. Kh.-M. 2021. Drevnosti Tsentralnogo Kavkaza VII–XIII vv. (po materialam Dargavskogo mogilnika). Moscow: Institut arkheologii RAN.
Flerov, V. S. 1993. Pogrebalnye obriady na severe Khazarskogo kaganata. Volgograd: Peremena.
Khalikova, E. A. 1976. Bolshe-Tiganskii mogilnik. Sovetskaia arkheologiia, 2, p. 158-178.
Khalikova, E. A., Khalikov, A. Kh. 2018. Rannie vengry na Kame i Urale (Bolshe-Tiganskii mogilnik). Kazan: Fen.
Khoruzhaia, M. V. 2009. “Rogatye” priazhki v znakovoi sisteme saltovskogo naseleniia basseina Severskogo Dontsa. Visnyk Kharkivskoho natsionalnoho universytetu im. V. N. Karazina. Istoriia, 852, 41, p. 28-42.
Khoruzhaia, M. V. 2012. Iamnye zakhoroneniia Verkhne-Saltovskogo katakombnogo mogilnika. In: Otroshchenko, V. V. (ed.). Problemy doslidzhennia pamiatok arkheolohii Skhidnoi Ukrainy. Materialy III Luhanskoi mizhnarodnoi istoryko-arkheolohichnoi konferentsii, prysviachenoi pamiati S. N. Bratchenka. Luhansk: Elton 2, p. 429-435.
Khoruzhaia, M. V. 2013. Zakhoroneniia v iamakh s podboem Verkhne-Saltovskogo katakombnogo mogilnika (raskopki 1984–1989 gg.). Drevnosti 2013, 12, Kharkiv: OOO “NTMT”, p. 211-224.
Khoruzhaia, M. V. 2015. Detskie pogrebeniia iz katakomb Verkhne-Saltovskogo arkheologicheskogo kompleksa (popytka polovozrastnoi i sotsialnoi interpretatsii). Drevnosti 2014-2015, 13. Kharkiv: OOO “NTMT”, p. 257-274.
Khoruzhaia, M. V., Aksenov, V. S. 2005. Katakombnye zakhoroneniia Verkhne-Saltovskogo arkheologicheskogo kompleksa (k voprosu osvoeniia alanskim naseleniem verkhnego Podontsovia). In: Otroshchenko, V. V. (ed.). Problemy doslidzhennia pamiatok arkheolohii Skhidnoi Ukrainy. Materialy II-i Luhanskoi mizhnarodnoi istoryko-arkheolohichnoi konferentsii, prysviachenoi 85-richchiu Luhanskoho oblasnoho kraieznavchoho muzeiu. Luhansk: Shliakh, p. 154-156.
Chernihova, N. V. 2000. Babenko, V. O. ta doslidzhennia arkheolohichnoho kompleksu v s. Verkhnii Saltiv. Arheologia, 4, p. 116-120.
Shestopalova, E. Iu. 2018. Drevnii Dargom (Po materialam Dargomskogo katakombnogo mogilnika VI–VIII vv.). Vladikavkaz: IPTS IP Tsapanova A. Iu.
Переглядів анотації: 245 Завантажень PDF: 129
Опубліковано
2026-03-15
Номер
Розділ
Статті
Авторське право (c) 2026 Археологія
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Це стаття відкритого доступу за ліцензією CC BY-NC-ND 4.0
