До проблеми харчових ресурсів мешканців Картамишу

Ю. М.  Бровендер

Ю. М. Бровендер доктор історичних наук, професор кафедри історії та археології, Східноукраїнський національний університет імені В. Даля, https://orcid.org/0000-0001-6372-0812

Ключові слова: Донецький гірничорудний центр, Картамиський археологічний мікрорайон, доба бронзи, землеробство, металовиробництво.

Анотація

Статтю присвячено питанню, пов’язаному з харчовою сферою господарської діяльності мешканців Картамиського археологічного мікрорайону Донецького гірничорудного центру епохи бронзи. Наявний обсяг джерел, а також характер отриманої інформації дозволяють вважати, що ані землеробство, ані скотарство на Картамиші, як і на інших пам’ятках Донецького гірничорудного центру, не були провідними заняттями його мешканців.

Посилання

Antipina, E. E., Lebedeva, E. Iu., Chernykh, E. N. 2002. Skotovodstvo i zemledelie na Gornom? In: Chernykh, E. N. (ed.). Drevneishie etapy gornogo dela i metallurgii v Severnoi Evrazii: Kargalinskii kompleks: Materialy simpoziuma. Moscow: IA RAN, p. 27-28.
Berezanskaia, S. S. 1990. Usovo ozero. Poselenie na Severskom Dontse. Kyiv: Naukova dumka.
Boroffka, N., Partsinger, G. 2005. Issledovanie Karnab-Sichkonchi – poselenie metallurgov epokhi bronzy na territorii Samarkandskoi oblasti Uzbekistana. In: Tolochko, P. P. (ed.). Problemy hirnychoi arkheolohii: Materialy II-ho Kartamyskoho mizhnarodnoho polovoho arkheolohichnoho seminaru. Alchevsk: DonDTU, p. 41-46.
Brovender, Iu. M. 2000. Poseleniia srubnoi obshchnosti v srednem techenii Severskogo Dontsa. Dissertatsiia k.i.n. ІA NAN Ukrainy.
Brovender, Iu. M. 2008a. Itogi raskopok tekhnogennogo uchastka na Kartamyshskom rudoproiavlenii. Drevnosti 2006–2008, 7, p. 184-203.
Brovender, Yu. M. 2008b. Chervone ozero IV mine of Kartamyshske mining and metallurgical site of the bronze age. Arheologia, 4, p. 64-69.
Brovender, Iu. M. 2010. Poselenie Chervone ozero 3 Donetskogo gorno-metallurgicheskogo tsentra epokhi bronzy. Donetskii arkheologіchnуi zbіrnуk, 14, p. 203-221.
Brovender, Iu. M. 2016. Poselenie Chervone ozero-1 Kartamyshskogo arkheologicheskogo mikroraiona epokhi. In: Maryna, Z. P. (ed.). Arkheolohiia ta etnolohiia pivdnia Skhidnoi Yevropy. Dnipropetrovsk: Lira, p. 58-69.
Brovender, Yu. M. 2019. Metal production of the Dnieper-Don region in the Early Metal Age: results and prospects of research. In: Chabai, V. P. (ed.). I Vseukrainskyi arkheolohichnyi zizd: materialy roboty. Kyiv: IA NAN Ukrainy, p. 229-236.
Brovender, Iu. M., Gaiko, G. I., Shubin, Iu. P. 2010. Opredelenie obiemov gornykh rabot i otsenka dobychi mednykh rud na drevnikh razrabotkakh Kartamyshskogo rudoproiavleniia v Donbasse. Materіali ta doslіdzhennia z arkheologіi Skhіdnoi Ukrainy, 10, p. 213-219.
Brovender, Yu. M., Zhuravlov, O. P. 2023. Results of Archaeozoological Research on Kartamysh. Archaeology and Early History of Ukraine, 1 (46), p. 178-185. https://doi.org/10.37445/adiu.2023.01.09
Brovender, Yu. M., Otroshchenko, V. V., Priakhin, A. D., 2010. Kartamysh mining and metallurgical complex of the bronze age in the Central Donbas region. Arheologia, 2, p. 87-101.
Hoshko, T. Yu., Ahapov, S. O., Otroshchenko, V. V. 2018. Metalevi kazany z Velykoho Stepu za doby piznoi bronzy. Kyiv: IA NAN Ukrainy.
Grishin, Iu. S. 1980. Drevniaia dobycha medi i olova. Moscow: Nauka.
Dergachev, V. A. 2010. Topory-kelty pozdnei bronzy Karpato-Podunavia, 1. Kishineu.
Zhuravlev, O. P. 2001. Osteologicheskie materialy iz pamiatnikov epokhi bronzy lesostepnoi zony Dnepro-Donskogo mezhdurechia. Kyiv: IA NAN Ukrainy.
Zahorodnia, O. M. 2014. Znariaddia metallovyrobnytstva berezhnivsko-maivskoi zrubnoi kultury (za materialamy Kartamyskoho arkheolohichnoho mikroraionu). Avtoreferat dysertatsii k.i.n. IA NAN Ukrainy.
Kuzminykh, S. V. 2004. Metall i metallicheskie izdeliia. In: Chernykh, E. N. (ed.). Kargaly, III. Moskva: Iazyki slavianskoi kultury, p. 76-100.
Kurilenko, V. Ye., Otroshchenko, V. V. 1998. Sosnytska kultura Podesennia ta ii zviazky iz zakhidnymy susidamy. In: Kosko, A. (ed.). «Trzciniec» — sistemkulturowy czy interkulturow process? Poznan: Wydawnictwo Poznańskie, s. 239-251.
Kushtan, D. P. 2013. Pivden Lisostepovoho Podniprovia za doby piznoi bronzy. Arkheolohichnyi almanakh, 29. Donetsk: Donbas
Lebedeva, E. Iu. 2004. Arkheobotanicheskie issledovaniia. In: Chernykh, E. N. (ed.). Kargaly, III. Moskva: Iazyki slavianskoi kultury, p. 240-248.
Lunkov, V. Iu. 2004. Keramicheskii kompleks. In: Chernykh, E. N. (ed.). Kargaly, III. Moskva: Iazyki slavianskoi kultury, p. 22-75.
Lysenko, S. D. 2013. K voprosu o vozmozhnykh kontaktakh kievo-cherkasskoi gruppy tshinetskogo kulturnogo kruga s Donetskim GMTS. In: Tolochko, P. P. (ed.). Problemy hirnychoi arkheolohii: Materialy IX-ho Kartamyskoho mizhnarodnoho polovoho arkheolohichnoho seminaru. Alchevsk: DonDTU, p. 86-96.
Matveeva, G. I., Kolev, Iu. I., Korolev, A. I. 2004. Gorno-metallurgicheskii kompleks bronzovogo veka u s. Mikhailo-Ovsianka na iuge Samarskoi oblasti (pervye rezultaty issledovaniia). In: Stashenkov, D. A. (exec. ed.). Voprosy arkheologii Urala i Povolzhia, 2. Samara: Izdatelstvo “Samarskii”, p. 69-88.
Otroshchenko, V. V. 2003. Kultury zrubnoi spilnoty ta hirnycho-metalurhiini tsentry. In: Tolochko, P. P. (ed.). Problemy hirnychoi arkheolohii: Materialy I-ho Kartamyskoho mizhnarodnoho polovoho arkheolohchnoho seminaru. Alchevsk: DHMI, p. 47-51.
Otroshchenko, V. V. 2004. Tendentsii rozvytku hospodarchykh system doby piznoi bronzy na terenakh Ukrainy. In: Kośko, A., Szmyt, M. (eds.). Nomadyzm a pastoralizm w międzyrzeczu Wisły I Dniepru (neolit, eneolit, epoka brązu). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, p. 215-221.
Priakhin, A. D. 1996. Mosolovskoe poselenie metallurgov-liteishchikov epokhi pozdnei bronzy, 2. Voronezh: VGU.
Priakhin, A. D., Savrasov, A. S. 2005. Izuchenie Kartamyshskogo gorno-metallurgicheskogo kompleksa epokhi bronzy (k desiatiletiiu sovmestnykh rabot ukrainsko-rossiiskoi ekspeditsii). In: Gaiko, G. I. (ed.). Istoricheskie i futurologicheskie aspekty razvitiia gornogo dela. Alchevsk: DonDTU, p. 102-112.
Priakhin, A. D., Savrasov, A. S., Otroshchenko, V. V., Brovender, Iu. M. 2008. Istoriia izucheniia Kartamyshskogo kompleksa gorno-metallurgicheskikh pamiatnikov na territorii Ukrainy. In: Priakhin, A. D. (ed.). Iz istorii otechestvennoi arkheologii, 1. Voronezh: VGU, p. 187-204.
Romashko, V. A. 2013. Zakliuchitelnyi etap pozdnego bronzovogo veka Levoberezhnoi Ukrainy (po materialam boguslavsko-belozerskoi kultury). Kyiv: Vydavnychii dim “Skif”.
Sunchugashev, Ia. I. 1975. Drevneishie rudniki i pamiatniki rannei metallurgii v Khakassko-Minusinskoi kotlovine. Moscow: Nauka.
Tatarinov, S. I. 1993. Drevnii metall Vostochnoi Ukrainy. Ocherki istorii gornogo dela, metallurgii i metalloobrabotki v epokhu bronzy. Artemovsk (w. ed.).
Tatarinov, S. I. 2001. Zhilishche bronzovogo veka na Klinovskom mednom rudnike v Donbasse. Arkheologicheskii almanakh, 10, p. 209-214.
Tatarinov, S. I. 2003. Drevnie gorniaki-metallurgi. Slaviansk: Pechatnyi dvor.
Tatarynov, S. Y. 2006. Istoriia hirnychoi spravy, metalurhii ta metaloobrobky doby bronzy Skhidnoi Ukrainy. Avtoreferat dysertatsii k.i.n. Donetsk: DonNU.
Tikhonov, B. G. 1960. Metallicheskie izdeliia epokhi bronzy na srednem Urale i Priurale. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 90. Moscow: AN SSSR, p. 5-115.
Formozov, A. A. 1951. Arkheologicheskie pamiatniki v raione Orska. Kratkie soobshcheniia instituta istorii materialnoi kultury, 36, p. 115-122.
Chernikov, S. S. 1960. Vostochnyi Kazakhstan v epokhu bronzy. Moscow; Leningrad: AN SSSR.
Chernykh, E. N. (ed.). 2004. Kargaly, III. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Chernykh, E. N. (ed.). 2007. Kargaly, V. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Chernykh, E. N. (ed.). 2009. Stepnoi poias Evrazii: fenomen kochevykh kultur. Moscow: Rukopisnye pamiatniki Drevnei Rusi.
Chernykh, E. N., Lebedeva, E. Iu. 2002. Gornye vyrabotki i ikh osnovnye uchastki. In: Chernykh, E. N. (ed.). Kargaly, I. Moscow: Iazyki slavianskoi kultury.
Forbes, R. J. 1950. Metallurgy in Antiguity. Leiden: Antiguity Publications Ltd.