Середньовічне християнське паломництво і дві знахідки з Ходосівки
Анотація
Робота присвячена зафіксованим джерелами фактам вшанування давньоруськими паломниками православних святинь Палестини та зібраним у процесі археологічних досліджень матеріальним свідченням середньовічного прочанства як соціокультурного явища. Аналізується контекст побутування перламутрового хрестика і західноєвропейського металевого паломницького нашивного хреста із зображенням Розп’яття Volto Santo, виявлених на селищі Ходосівка-Рославське.
Посилання
Abramovych D.I. Kyevo-Pecherskyi pateryk. Kyiv, 1991.
Aksenov V.S. Krestovidnyie podveski i problema rasprostraneniia khristianstva sredi naseleniia saltovskoi kultury Severskogo Dontsa. In: Khazarskii almanakh (eds. V.K. Mikheiev and etc.). Moskva, vol. 2, pp. 136-144.
Bak V. Drevneskandinavskiie i drevnerusskiie palomnichestva v Sviatuiu Zemliu v XI-XII vekakh: sravnitelnyi analiz. Orientalia Christiana Cracoviencia. 2012, 4, pp. 77-89.
Beliaiev L.A. Prostranstvo kak relikviia: o naznachenii i simvolike kamennykh ikonok Groba Gospodnia. In: Vostochnokhristianskiie relikvii (ed. A.M. Lidov). Moskva, 2003, pp. 482-512.
Beliaiev L.A. Borisoglebskii khram: novyie issledovaniia (1999-2004 gg.). In: Velikoie kniazhestvo Riazanskoie: Istoriko-arkheologicheskiie issledovaniia i materialy (ed. A.V. Chernetsov). Moskva, 2005, pp. 105-153.
Bozhko L.D. Literatura podorozhei i turyzm v istoryko-kulturnomu konteksti: epokhy Vidrodzhennia ta Serednovichchia. Kultura Ukrainy. 2014, iss. 47, pp. 98-108.
Demianenko D.R. Materialy druhoi polovyny XIII st. v Baturyni. Sivershchyna v istorii Ukrainy. Kyiv; Hlukhiv, 2011, iss. 4, pp. 135-139.
Dinets P. Dnepropetrovtsam pokazhut unikalnyie ikony iz dereva i perlamutra. Komsomolskaia pravda v Ukraine, 2013, 27.IX. http://dp.kp.ua/dp/431088-dnepropetrovtsam-pokazhut-unykalnye-ykony-yz-dereva-y-perlamutra.
Fudimova Ye.V. Znachki srednevekovykh palomnikov – pervyie suveniry. In:Tendentsii formirovaniia nauki novogo vremeni: Sbornik statei Mezhdunarodnoinauchno-prakticheskoi konferentsii 27-28 dekabria 2013 g. Ufa, 2014, pp. 283-285.
Gertsen A.G., Yashaieva T.Yu. Drevnerusskiie enkolpiony iz Yugo-Zapadnogo Kryma. In: Slaviano-russkoie yuvelirnoie delo i yego istoki: Materialy Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii, posviashchennoi 100-letiiu so dnia rozhdeniia Gali Fedorovny Korzukhinoi (Sankt-Peterburg, 10-16 aprelia 2006 g.). St.-Peterburg, 2010, pp. 355-362.
Goncharov V.K. Raikovetskoie gorodishche. Kyiv, 1950.
Gordin A.M., Rozhdestvenskaia T.V. “Idia ko sviatomu Iakovu”: drevnerusskoie graffito XII v. v Akvitanii. Slověne-Словѣне: International Journal of Slavic Studies. 2016, vol. 5, no. 1, pp. 126-147.
Gordin A.M. Zametki o palomnicheskikh graffiti abbatstva Sen-Zhil. In: V kamne i v bronze: Sbornik statei v chest Anny Peskovoi (eds. A.Ye. Musin, O.A. Shcheglova). St.-Peterburg, 2017, pp. 95-103.
Gupalo V. Khristianskiie relikvii palomnikov iz kniazheskogo Zvenigoroda. In: V kamne i v bronze: Sbornik statei v chest Anny Peskovoi (eds. A.Ye. Musin, O. A. Shcheglova). St-Peterburg, 2017, pp. 117-123.
Hotun I.A. Blyzkoskhidni palomnytski khrestyky z pivdennoruskykh selyshch. Skhidnyi svit. 2017а, no. 1-2, pp. 111-130.
Hotun I.A. Seredniovichne selyshche Khodosivka-Roslavske (do desiatyrichchia rozkopok pamiatky). Arkheolohiia i davnia istoriia Ukrainy. 2017b, iss. 1 (22), pp. 61-90.
Hotun I.A., Sukhonos A.M., Kazymir O.M. and etc. Serednovichne selyshche Khodosivka-Roslavske za rezultatamy robit 2015 r. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2015. Kyiv, 2016, pp. 62-64.
Hupalo V. Apotropeiichni predmety z litopysnoho Zvenyhoroda. In: Kniazha doba: istoriia i kultura (ed. V. Aleksandrovych). Lviv, 2011a, iss. 4, pp. 17-36.
Hupalo V. Oberehy ta apotropeiichni znaky na pobutovykh predmetakh zi Zvenyhoroda. Materialy i doslidzhennia z arkheolohii Prykarpattia i Volyni. Lviv, 2011b, iss. 15, pp. 377-414.
Ivakin G.Yu. Pogrebeniia X - pervoi poloviny XI v. iz raskopok Mikhailovskogo Zlatoverkhogo monastyria (1997-1999 gg.). In: Rus v IX-XIV vekakh: vzaimodeistviie Severa i Yuga (eds. N.A. Makarov, A.V. Chernetsov). Moskva, 2005, pp. 287-303.
Khoizinga G. Osen srednevekovia. Issledovaniie form zhiznennogo uklada i form myshleniia v XIV i XV vekakh vo Frantsii i Niderlandakh. Moskva, 1988.
Khvoika V.V. Rozkopky v sadybi M.M. Petrovskoho v Kyievi. In: Doslidzhennia trypilskoii tsyvilizatsii u naukovii spadshchyni arkheoloha Vikentiia Khvoiky. Kyiv, 2006. pp. 180-185.
Kolpakova Yu.V. Khristianskaia traditsiia v Pskove po dannym arkheologii (predmety lichnogo blagochestiia). Pskov, 2002, no. 16, pp. 27-30.
Kolpakova Yu.V. Nekotoryie raznovidnosti natelnykh krestov srednevekovogo Pskova. Rossiiskaia arkheologiia. 2005, no. 1, pp. 140-145.
Kolpakova Yu.V. Khristianskiie drevnosti naseleniia Pskova i Pskovskoi zemli kontsa Х-ХVІІІ vv. (predmety lichnogo blagochestiia). Avtoref. … kand. ist. nauk. Moskva, 2007.
Kolpakova Yu.V., Kostiuchuk L.Ya. Stavrograficheskiie materialy s territorii Novogo Torga v Pskove. Arkheologiia i istoriia Pskova i Pskovskoi zemli. Moskva, 2016, no. 31 (61), pp. 135-142.
Korniushin A.V. O vidovom sostave presnovodnykh dvustvorchatykh molliuskov Ukrainy i strategii ikh okhrany. Vestnik zoologii. 2002, vol. 36, no. 1, pp. 9-23.
Korzukhina G.F. O pamiatnikakh “korsunskogo dela” na Rusi (Po materialam mednogo litia). Vizantiiskii vremennik. 1958, vol. XIV, pp. 129-147.
Korzukhina G.F., Peskova A.A. Drevnerusskiie enkolpiony. Kresty-relikvarii XI-XIII vv. St.-Peterburg, 2003 (Archaeologica Petropolitana, XIV).
Kovalenko V.P. Novyie vizantiiskiie nakhodki iz Chernigova i yego okrugi. In: Rus na perekhresti svitiv (mizhnarodni vplyvy na formuvannia davnioruskoii derzhavy) IX-XI st.: Materialy mizhnarodnoho polovoho arkheolohichnoho seminaru (Chernihiv-Shestovytsia, 20-23 lypnia 2006 r.) (eds. P.P. Tolochko and etc.). Chernihiv, 2006, pp. 98-103.
Krest natelnyi XI-XVI vv. [NGM KP 36790/24]. Novgorodskii gosudarstvennyiobiedinenii muzei-zapovednik. Kollektsii-online. http://78.36.142.9/items?query=перламутр&info=184218&sa-fund=11.
Krest natelnyi XI-XVI vv. [NGM KP 36790/29]. Novgorodskii gosudarstvennyiobiedinenii muzei-zapovednik. Kollektsii-online. http://78.36.142.9/items?query=перламутр&info=184223&sa-fund=11.
Makarov N.A., Gaidukov P.G. Pechat kniazia Mikhalki Yurievicha iz Suzdalskogo opolia. In: Sloviany i Rus: arkheolohiia ta istoriia. Zbirka prats na poshanu diisnoho chlena Natsionalnoi akademii nauk Ukrainy Petra Petrovycha Tolochka z nahody yoho 75-richchia. Kyiv, 2013, pp. 190-195.
Makarov N.A., Zakharov S.D. Nakanune peremen: selskiie poseleniia na Kubenskom ozere v XII - nachale XIII veka. Rus v XIII veke: Drevnosti temnogo vremeni. Moskva, 2003, pp. 131-150.
Malakhov S.N. Materialy k tserkovnoi arkheologii Alanii (2). Iz istorii kultury narodov Severnogo Kavkaza. Stavropol, 2011, iss. 3, pp. 42-57.
Malakhov S.N. Srednevekovyie enkolpiony i kresty-telniki iz Verkhnego Prikubania. In: Drevnosti Zapadnogo Kavkaza (ed. N.Ye. Berlizov). Krasnodar, 2013, iss. 1, pp. 179-190.
Maiko V.V. Srednevekovyie nekropoli Sudakskoi doliny. Kyiv, 2007.
Maiko V.V. Palomnicheskiie relikvii srednevekovoi Sugdei i yeie okrestnostei. In: Laurea II. Antichnyi mir i Sredniie veka: Chteniia pamiati professora Vladimira Ivanovicha Kadeieva, k 90-letiiu so dnia rozhdeniia: Materialy. Kharkov, 2017, pp. 95-100.
Maiko V.V., Dzhanov A.V., Farbei A.M. Arkheologicheskiie issledovaniia blizhaishei okrugi Sugdei v 2007-2008 gg. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2008. Kyiv, 2009, pp. 194-197.
Maiko V.V., Dzhanov A.V., Farbei A.M. Issledovaniia nekropolei Sugdei v 2007-2009 gg. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraiini 2009. Kyiv, 2010, pp. 274-277.
Menuku-Adameshteanu G., Poll I. Kresty-enkolpiony, naidennyie v Isakche, okrug Tulcha. In: Slaviano-russkoie yuvelirnoie delo i yego istoki: Materialy Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii, posviashchennoi 100-letiiu so dnia rozhdeniia Gali Fedorovny Korzukhinoi (Sankt-Peterburg, 10-16 aprelia 2006 g.). St.-Peterburg, 2010, pp. 381-395.
Milovanov S.I. Torgovlia Riazanskoi zemli v XI – 2-i polovine XV vv. (po arkheologicheskim i numizmaticheskim dannym). Avtoref. … kand. ist. nauk. Moskva, 2010.
Motsia O.P. Kyivska Rus: rezultaty ta perspektyvy doslidzhen. Ukraiinskyi istorychnyi zhurnal. 1996, no. 4, pp. 41-49.
Motsia O.P. Relihiia i tserkva. In: Istoriia ukrainskoi kultury u piaty tomakh (ed. P.P. Tolochko). Kyiv, 2001, vol. 1, pp. 768-790.
Motsia O.P. Vysnovky. In: Selo Kyivskoii Rusi (za materialamy pivdennoruskykh zemel) (ed. O.P. Motsia). Kyiv, 2003, pp. 208-209.
Musin A. Arkheologiia drevnerusskogo palomnichestva v Sviatuiu Zemliu v XII-XV vekakh. Bogoslovskiie trudy: K 150-letiiu Russkoi Dukhovnoi missii v Ierusalime (1847-1997). 1999, no. 35, pp. 92-110.
Musin A.Ye. Arkheologiia “lichnogo blagochestiia” v khristianskoi traditsii Vostoka i Zapada. Khristianskaia ikonografiia Vostoka i Zapada v pamiatnikakh materialnoi kultury Drevnei Rusi i Vizantii: Pamiati T. Chukovoi. St.-Peterburg, 2006, pp. 163-222 (Slavica Petropolitana).
Musin A.Ye. Kamennaia ikonka s obrazom sviatogo vsadnika iz nakhodok na novgorodskom (Riurikovom) gorodishche 2005 g.: voprosy interpretatsii. In: U istokov russkoi gosudarstvennosti: Istoriko-arkheologicheskii sbornik: Materialy mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii 4-7 oktiabria 2005 g. Velikii Novgorod. St.-Peterburg, 2007, pp. 148-165.
Musin A.Ye. Palomnichestvo v Drevnei Rusi: istoricheskiie kontseptsii i arkheologicheskiie realii. In: Archeologia abragamica: Issledovaniia v oblasti arkheologii i khudozhestvennoi traditsii iudaizma, khristianstva i islama (ed. L. Beliaiev). Moskva, 2009a, pp. 231-270.
Musin A.Ye. Palomnichestvo i osobennosti “pereneseniia sakralnogo” v khristianskoi Evropie. In: Novyie Iyerusalimy: Iyerotopiia i ikonografiia sakralnykh prostranstv (ed. A.M. Lidov). Moskva, 2009b, pp. 221-255.
Musin A.Ye. Tserkov i gorozhane srednevekovogo Pskova: istoriko-arkheologicheskoie issledovaniie. St-Peterburg, 2010 (“Archaeologica Varia”).
Musin A.Ye., Petrov M.I. Kompleks khristianskikh drevnostei s raskopa Posolskii-2006 v Velikom Novgorode i voprosy khronologii vizantiiskikh izdelii iz steatita. Vestnik Novgorodskogo gosudarstvennogo universiteta. 2006, no. 38, pp. 10-14.
Nazarenko A.V. Rus i Sviataia Zemlia v epokhu krestovykh pokhodov. Bogoslovskiie trudy: K 150-letiiu Russkoi Dukhovnoi missii v Iyerusalime (1847-1997). 1999, no. 35, pp. 179-196.
Nazarenko A.V. Drevniaia Rus na mezhdunarodnykh putiakh: Mezhdistsiplinarnyie ocherki kulturnykh, torgovykh, politicheskikh sviazei IX-XII vv. Moskva, 2001 (“Studia historica”).
Nikolaieva T.V., Nedoshivina N.G. Predmety khristianskogo kulta. In: Drevniaia Rus. Byt i kultura (eds. B.A. Kolchin, T.I. Makarova). Moskva, 1997, pp. 166-178.
Peskova A.A. Palomnicheskiie drevnosti v drevnerusskom gorode. In: Ladoga i religioznoie soznaniie: Tretiie chteniia pamiati Anny Machinskoi (Staraia Ladoga, 20-22 dekabria 1997 g.): Materialy k chteniiam. St.-Peterburg, 1997, pp. 48-50.
Peskova A.A. Palomnicheskiie relikvii Sviatoi zemli v drevnerusskom gorode. In: Piligrimy: istoriko-kulturnaia rol palomnichestva: K XX Mezhdunarodnomu kongressu vizantinistov. Parizh, 19-25 avgusta 2001 goda: Sbornik nauchnykh trudov. St.-Peterburg, 2001, pp. 113-126.
Peskova A.A., Strokova L.V. Khristianskiie drevnosti Vizantii v “siriiskoi kollektsii” B.I. i V.N. Khanenko. St.-Peterburg; Kyiv, 2012.
Polochanska T.O., Sytyi Yu.M. Znakhidky predmetiv osobystoho khrystyianskoho blahochestia ta predmetiv dlia ikh vyhotovlennia na terytorii Chernihova. In: Tserkva-nauka-suspilstvo: pytannia vzaiemodii: Materialy Desiatoi Mizhnarodnoii naukovoi konferentsi (30 travnia – 1 chervnia 2012 r.). Kyiv, 2012, pp. 15-19.
Pyvovarov S.V., Ilkiv M.V. Rozvidky Chernivetskoii filii OASU. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2012. Kyiv, 2013, pp. 375, 376.
Pyvovarov S.V., Ilkiv M.V., Kalinichenko V.A. Novi znakhidky khrystyianskoi metaloplastyky z Chornivskoho horodyshcha pershoi polovyny XIII st. In: Tserkva-nauka-suspilstvo: pytannia vzaiemodii: Na poshanu Kyivskoho mytropolyta Yevheniia (Bolkhovitinova). Materialy Trynadtsiatoii Mizhnarodnoi naukovoikonferentsi (27-29 travnia 2015 r.). Kyiv, 2015, pp. 30-33.
Ptitsyn V.S. Khristianizatsiia naseleniia Kurskoi volosti-kniazheniia po materialam predmetov blagochestiia. Ucheniie zapiski: elektronnyi nauchnyi zhurnal Kurskogo gosudarstvennogo universiteta, 2013, no. 3 (27), vol. 1. Istoricheskiie nauki i arkheologiia.https://cyberleninka.ru/article/n/hristianizatsiya-naseleniya-kurskoy-volosti-knyazheniya-po-materialam-predmetov-blagochestiya.
Rakovina. Ultreia et suseia! Dalshe i vyshe! 2014.http://campostellae.ru/history/symbols/shell/.
Rozhdestvenskaia T.V. Novonaidennoie drevnerusskoie kirillicheskoie graffito iz Frantsii. Indoievropeiskoie yazykoznaniie i klassicheskaia filologiia. 2016, vol. 2, pp. 907-909.
R[ud] O.[A]. Palomnicheskaia insigniia s izobrazheniiem sv. Dimitriia Solunskogo (?). In: Mech i zlatnik: K 1150-letiiu zarozhdeniia Drevnerusskogo gosudarstva: Katalog vystavki. Moskva, 2012, p. 238.
Riabtseva S. Kresty-relikvarii v kontekste kulturno-istoricheskikh kontaktov Pruto-Dnestrovskogo regiona v XI-XVI vv. Revista Arheologica, Serie nouă. Chişinău, 2012, vol. VI, no. 1, pp. 98-107.
Serheieva M.S. Do pytannia pro kostorizne remeslo v Kyievi XIII-XVIII stolit. In: Kulturnyi shar: Statti na poshanu Hliba Yuriiovycha Ivakina (ed. O.P. Tolochko). Kyiv, 2017, pp. 377-387.
Shevchenko Yu.Yu., Bogomazova T.G. Khristianskiie amulety, sviazannyie s kultom blazhennykh predkov. In: Radlovskiie chteniia 2006 (eds. Yu.K. Chistov, Ye.A. Mikhailova). St.-Peterburg, 2006, pp. 217-228.
Shupliak S.P. Palomnichestva v dukhovnoi i sotsialno-politicheskoi zhizni zapadnoevropeiskogo obshchestva (IV-XIII vv.). Avtoref. … kand. ist. nauk. Minsk, 2011.
Shupliak S.P. Status palomnikov v srednevekovom sotsiume Zapadnoi Evropy. In: Pracy histaryčnaha fakuĺteta BDU (ed. U.K. Koršuk). Minsk, 2013, iss. 8, pp. 155-165.
Spirgis R. Palomnicheskii kontekst nakhodok perlamutrovykh krestikov XIII-XVII vv. na territorii sovremennykh Latvii i Litvy. In: V kamne i v bronze. Sbornik statei v chest Anny Peskovoi (eds. A.Ye. Musin, O.A. Shcheglova). St.-Peterburg, 201, pp. 561-582.
Svieshnikov I.K. Zvenyhorod: Kraieznavchyi narys. Lviv, 1987.
Sytaia L.F. Kresty iz kollektsii V.V. Tarnovskogo. In: Slaviano-russkoie yuvelirnoie delo i yego istoki: Materialy Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii, posviashchennoi100-letiiu so dnia rozhdeniia Gali Fedorovny Korzukhinoi (Sankt-Peterburg, 10-16 aprelia 2006 g.). St.-Peterburg, 2010, pp. 411-419.
Sytyi Yu., Vasiuta O., Kovalenko V. et al. Naukovyi zvit pro arkheolohichni roboty 1997 r. na terytorii smt. Baturyn Bakhmatskoho raionu Chernihivskoii oblasti. Naukovyi arkhiv Instytutu arkheolohii NANU, no. 1997/130.
Troianovskii S.V. Dobrynin raskop v Velikom Novgorode. Arkheologicheskiie otkrytiia 1999 g. Moskva, 2001, pp. 44, 45.
Veremeichik Ye.M. Predmety khristianskogo kulta XI-XIII vv. na selskikh poseleniiakh Chernigovskogo Polesia. In: Slaviano-russkoie yuvelirnoie delo i yego istoki: Materialy Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii, posviashchennoi 100-letiiu so dnia rozhdeniia Gali Fedorovny Korzukhinoi (Sankt-Peterburg, 10-16 aprelia 2006 g.). St.-Peterburg, 2010, pp. 344-354.
Yermolin D.S. “Braslet s bozhenkami”, ili khristianskii prostranstvenno-predmetnyi kod albantsev Priazovia. In: Evropeiskoie kulturnoie prostranstvo v kollektsiiakh MAE (ed. A.A. Novik ). St.-Peterburg, 2013, pp. 221-248 (Sbornik MAE, vol. 58).
Zalesskaia V.N. Pamiatniki vizantiiskogo prikladnogo iskusstva IV-VII vekov. Katalog kollektsii. St.-Peterburg, 2006.
Zaitsev D.M. K voprosu o razvitii pravoslavnogo palomnichestva u vostochnykh slavian v XIII-XVII vv. Vestnik Polotskogo gosudarstvennogo universiteta. Pedagogicheskiie nauki. Filosofiia, 2015a, no. 15, pp. 59-62.
Zaitsev D.M. Formirovaniie drevnerusskogo khristianskogo palomnichestva. Viesci Nacyjanaĺnaj akademii navuk Bielarusi. Sieryja humanitarnych navuk, 2015b, no. 4, pp. 11-15.
Zavialov V.I. Kreml Pereiaslavlia Riazanskogo v XVII veke po arkheologicheskim dannym. Rus Arkh. Elektronnaia nauchnaia biblioteka po istorii drevnerusskoi arkhitektury, 2013. http://rusarch.ru/zavialov1.htm.
Zelenin D.K. Vostochnoslavianskaia etnografiia (transl. by K.D. Tsivina, notes by T.A. Bershtam et al., afterword by K.V. Chistova). Moskva, 1991.
Zhitenov S.Yu. Palomnichestvo kak religioznoie naslediie. Zhurnal Instituta naslediia: setevoie nauchnoie retsenziruiemoie izdaniie. 2015, no. 2-3.http://nasledie-journal.ru/ru/journals/3/23.html.
Zlatohorskii O.Ye., Vasheta M.P. Riativni doslidzhennia v uroch. Apostolshchyna m. Volodymyr-Volynskyi. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2012. Kyiv, 2013, p. 132.
Переглядів анотації: 444 Завантажень PDF: 335
