Iсторiя дослiдження Амвросiївського верхньопалеолiтичного комплексу
Ключові слова:
Східна Європа, Україна, верхній палеоліт, епігравет, мисливці на бізонів.
Анотація
Йдеться про історію відкриття та дослідження однієї з найважливіших верхньопалеолітичних епіграветських пам’яток України та Східної Європи, датується 18 000—19 000 некаліброваних років тому. Акцентується увага на маловідомих фактах, що стосуються відкриття пам’ятки як палеонтологічного знаходища на початку ХХ ст. та як археологічного комплексу доби верхнього палеоліту у 1930-і роки. Наводяться біографічні дані дослідників-першовідкривачів, аналізується їх роль у фіксації та збереженні інформації про пам’ятку. Представлено деякі недостатньо висвітлені у літературі дані, що стосуються організації польових і лабораторних робіт різних років досліджень та участі у них вітчизняних і іноземних спеціалістів суміжних дисциплін, зокрема, проведення на комплексі польового семінару радянсько-американського симпозіуму «Upper Paleolithic — Paleo-Indian Adaptations» (1989 р.) та його значення для інтерпретації пам’ятки.
Посилання
Bibikova, V. I. 1950. O nekotorykh biologicheskikh osobennostiakh pervobytnogo zubra. Biulleten moskovskogo obshchestva ispytatelei prirody. Otdel biologicheskii, LV (5), s. 35-43.
Boriskovskii, P. I. 1951. Raskopki v Amvrosievke i problema paleoliticheskikh kultovykh mest. Kratkie soobshcheniia instituta istorii materialnoi kultury, XXXVII, s. 9-26.
Boriskovskii, P. I. 1953. Paleolit Ukrainy. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 40. Moskva, Leningrad: Izdatelstvo AN SSSR.
Borovikov, L. I. 1982. Anatolii Nikolaevich Riabinin (1874-1942). V: Markovskii, A. P. (red.). Vydaiushchiesia uchenye Geologicheskogo komiteta. Leningrad: VSEGEI, s. 79-108.
Gribchenko, Iu. M., Kurenkova, O. І. Borisova, O. K. 2013. Rezultaty paleogeograficheskikh issledovanii v Amvrosievke v 2005 g. V: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, s. 336-344.
Efimenko, P. P. 1953. Pervobytnoe obshchestvo. Ocherki po istorii paleoliticheskogo vremeni. 3-e izd, dop. i pererab. Kiev: Izdatelstvo AN USSR.
Efimenko, P. P. Beregovaia, N. A. 1941. Paleoliticheskie mestonakhozhdeniia SSSR. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 2, s. 254-290.
Evseev, V. M. 1947. Paleolitychna stoianka Amvrosiivka. Paleolit i neolit Ukrainy, I, s. 265-283.
Julien, M.-A. 2013. Taphonomical and Archaeozoological study of the Bison bone bed of Amvrosievka (west excavation). In: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, p. 354-361.
Julien, M.-A., Bocherers, H., Burke, A., Druker, D., Patou-Mathis, M., Krotova, O., Pean, S. 2012. Were European steppe bison migratory? 18-O, 13-C and Sr-intra – tooth isotopic variations applied to a palaeoethological reconstruction. Quaternary International, 271, р. 106-119.
Kosikova, E. V. 1994. Issledovatel drevnostei Donetchiny Viktor Mikhailovich Evseev (1912-1955). Donetskii arkheologicheskii sbornik, 5, s. 5-19.
Krotova, O. O. 2013. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk.
Krotova, O. O. 2017. Planihrafiia roztashuvannia kistianykh vyrobiv na Amvrosiivskii stoiantsi. Kamiana doba Ukrainy, 17-18, s. 66-78.
Krotova, O. O., Snizhko, I. A., Lohvynenko, V. M. 2005. Doslidzhennia Amvrosiivskoi stoianky (1998-2004). Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini v 2003-2004 rokakh. Kyiv: IA NANU; Zaporizhzhia: Dyke pole, 2005, s. 194-197.
Krotova, O. O., Starkin, A. V., Lohvynenko, V. M. Snizhko, I. A., Gribchenko, Iu. M., Kurenkova, O. І. 2005. Zvit pro rozkopky Amvrosiivskoho paleolitychnoho kompleksu v 2005 rotsi. Naukovyi arkhiv IA NANU, f.e. 2005/180.
Krotova, O. O., Snizhko, I. A., Logvynenko, V. M., Julien, M.-A., Paliienko, S. V., Zaitsev, V. O. 2007. Zvit pro rozkopky Amvrosiivskoi paleolitychnoi stoianky v 2007 rotsi. Naukovyi arkhiv IA NANU. f.e. 2007/230.
Krotova, O. O., Snizhko, I. A., Logvynenko, V. M. 2008. Novi dani shchodo obrobky myslyvskoi zdobychi na Amvrosiivskii stoiantsi. V: Kulakovska, L. V. (red.). Doslidzhennia pervisnoi arkheolohii v Ukraini (do 50-richchia vidkryttia paleolitychnoi stoianky Radomyshl). Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii «Radomyshl ta yoho istoriia» 3-4 zhovtnia 2006 r. Kyiv: Korvin-Press, s. 42-50.
Krotova, A. A. 1996. Amvrosievka new AMS dates for a unique bison kill site in the Ukraine. Prehistoire Europeenne, 9, p. 357-362.
Krotova, A. A., Belan, N. G. 1993. Amvrosievka: A unique Upper Paleolithic site in Eastern Europe. In: Soffer, O., Praslov, N. D. (eds.). From Kostenki to Clovis: Upper Paleolithic-Paleo-Indian Adaptations. New York: Springer Science+Business Media, p. 125-142.
Krotova, O., Snizhko, I., Logvynenko, V. 2016. Bison utilization at the Amvrosievka campsite, Ukraine. In: Kornfeld, M., Huckel, B. B. (еds.) Stones, bones and profiles: exploring archaelogical context, early American hunter-gatherers, and bison. Boulder: University Press of Colorado, р. 391-409.
Kuchugura, L. I. 2003. Novye materialy k biografii issledovatelia paleolita Donbassa V. M. Evseeva. Kamiana doba Ukrainy, 4, c. 90-101.
Levytskyi, I. F. 1938. Do vyvchennia paleolitu v s. Amvrosiivtsi Stalinskoi oblasti (1938 r.). Naukovyi arkhiv IA NANU, f. Levytskoho Ivana Fedorovycha, spr. 15.
Meffert, B. F. 1923. Detalnaia geologicheskaia karta Donetskogo kamennougolnogo basseina. Opisanie plansheta VIII-22. Raion stantsii Amvrosievka Ekaterininskoi zh.d. Zapadnaia chast Amvrosievskogo kupola. Petrograd (b.i.).
Orlov, V. P. (red.). 1995. Repressirovannye geologi. Biograficheskie materialy. Moskva, Sankt-Peterburg: VSEGEI.
Pidoplichka, I. H. 1947. Doslidzhennia paleolitu v URSR. Paleolit i neolit Ukrainy, I, s. 7-40.
Pidoplichko, I. H. 1937-1938. Polovyi shchodennyk ohliadu paleontolohichnykh mistseznakhodzhen ta kolektsii muzeiv (Odesa, Izium, Sviatohirsk, Amvrosiivka). Naukovyi arkhiv Instytutu arkhivoznavstva NBUV NANU, f. 139, op. 3, spr. 170.
Pidoplichko, I. G. 1940-1949. Dnevniki Amvrosievskoi paleoliticheskoi ekspeditsii za 1940-1949 gg. Naukovyi arkhiv Instytutu arkhivoznavstva NBUV NANU, f. 139, op. 3, spr. 187, 190.
Pidoplichko, I. G. 1953. Amvrosievskaia paleoliticheskaia stoianka i ee osobennosti. Kratkie soobshcheniia instituta arkheologii AN USSR, 2, s. 65-68.
Rekovets, L. I. 2013. Spysok mikrofauny z Amvrosiivskoho kistkovyshcha (Pryrizka do Tsentralnoho rozkopu, II umovnyi horyzont, 2005 r. doslidzhennia). V: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, s. 365.
Shatalov, N. N. 2016. Vydaiushchiisia geolog-sieemshchik i stratigraf Donbassa Feodosii Nikolaevich Chernyshev (K 160-letiiu so dnia rozhdeniia). Heolohichnyi zhurnal, 3 (356), s. 120-123.
Snizhko, I. A. 2001. Utylizatsiia myslyvskoi zdobychi na Amvrosiivskomu piznopaleolitychnomu kompleksi. Dysertatsiia k.i.n. IA NANU.
Snizhko, I. A. 2002. Model rozbyrannia zdobychi amvrosiivskymy myslyvtsiamy. Arheoloпia, 1, s. 37-44.
Soffer, O., Praslov, N. D. (eds.). 1993. From Kostenki to Clovis: Upper Paleolithic-Paleo-Indian Adaptations. New York: Springer Science+Business Media.
Todd, L. 2013. The identification of faunal remains and the wear class code-groups 1 (M1s), 2 (M2s) from Amvrosievka bone bed (1935, 1949, 1980-1990-eth years). In: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, p. 366-414.
Tseunov, I. A. 2015. Vidkryttia ta pershi polovi doslidzhennia Amvrosiivskoho verkhnopaleolitychnoho kompleksu. Kamiana doba Ukrainy, 16, s. 150-155.
Usachuk, A. N., Kolesnik, A. V. 2012. Viktor Mikhailovich Evseev: nachalo. Litopys Donbasu, 20, s. 4-25.
Zamiatnin, S. N. 1951. O vozniknovenii lokalnykh razlichii v kulture paleoliticheskogo perioda. Proiskhozhdenie cheloveka i drevnee rasselenie chelovechestva, s. 89-153. Trudy instituta etnografii im. N. N. Miklukho-Maklaia, XVI.
Zamiatnin, S. N. 1953. Zametki o paleolite Donbassa i Priazovia. Sbornik Muzeia antropologii i etnografii, XIV, s. 230-255.
Boriskovskii, P. I. 1951. Raskopki v Amvrosievke i problema paleoliticheskikh kultovykh mest. Kratkie soobshcheniia instituta istorii materialnoi kultury, XXXVII, s. 9-26.
Boriskovskii, P. I. 1953. Paleolit Ukrainy. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 40. Moskva, Leningrad: Izdatelstvo AN SSSR.
Borovikov, L. I. 1982. Anatolii Nikolaevich Riabinin (1874-1942). V: Markovskii, A. P. (red.). Vydaiushchiesia uchenye Geologicheskogo komiteta. Leningrad: VSEGEI, s. 79-108.
Gribchenko, Iu. M., Kurenkova, O. І. Borisova, O. K. 2013. Rezultaty paleogeograficheskikh issledovanii v Amvrosievke v 2005 g. V: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, s. 336-344.
Efimenko, P. P. 1953. Pervobytnoe obshchestvo. Ocherki po istorii paleoliticheskogo vremeni. 3-e izd, dop. i pererab. Kiev: Izdatelstvo AN USSR.
Efimenko, P. P. Beregovaia, N. A. 1941. Paleoliticheskie mestonakhozhdeniia SSSR. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 2, s. 254-290.
Evseev, V. M. 1947. Paleolitychna stoianka Amvrosiivka. Paleolit i neolit Ukrainy, I, s. 265-283.
Julien, M.-A. 2013. Taphonomical and Archaeozoological study of the Bison bone bed of Amvrosievka (west excavation). In: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, p. 354-361.
Julien, M.-A., Bocherers, H., Burke, A., Druker, D., Patou-Mathis, M., Krotova, O., Pean, S. 2012. Were European steppe bison migratory? 18-O, 13-C and Sr-intra – tooth isotopic variations applied to a palaeoethological reconstruction. Quaternary International, 271, р. 106-119.
Kosikova, E. V. 1994. Issledovatel drevnostei Donetchiny Viktor Mikhailovich Evseev (1912-1955). Donetskii arkheologicheskii sbornik, 5, s. 5-19.
Krotova, O. O. 2013. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk.
Krotova, O. O. 2017. Planihrafiia roztashuvannia kistianykh vyrobiv na Amvrosiivskii stoiantsi. Kamiana doba Ukrainy, 17-18, s. 66-78.
Krotova, O. O., Snizhko, I. A., Lohvynenko, V. M. 2005. Doslidzhennia Amvrosiivskoi stoianky (1998-2004). Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini v 2003-2004 rokakh. Kyiv: IA NANU; Zaporizhzhia: Dyke pole, 2005, s. 194-197.
Krotova, O. O., Starkin, A. V., Lohvynenko, V. M. Snizhko, I. A., Gribchenko, Iu. M., Kurenkova, O. І. 2005. Zvit pro rozkopky Amvrosiivskoho paleolitychnoho kompleksu v 2005 rotsi. Naukovyi arkhiv IA NANU, f.e. 2005/180.
Krotova, O. O., Snizhko, I. A., Logvynenko, V. M., Julien, M.-A., Paliienko, S. V., Zaitsev, V. O. 2007. Zvit pro rozkopky Amvrosiivskoi paleolitychnoi stoianky v 2007 rotsi. Naukovyi arkhiv IA NANU. f.e. 2007/230.
Krotova, O. O., Snizhko, I. A., Logvynenko, V. M. 2008. Novi dani shchodo obrobky myslyvskoi zdobychi na Amvrosiivskii stoiantsi. V: Kulakovska, L. V. (red.). Doslidzhennia pervisnoi arkheolohii v Ukraini (do 50-richchia vidkryttia paleolitychnoi stoianky Radomyshl). Materialy mizhnarodnoi naukovoi konferentsii «Radomyshl ta yoho istoriia» 3-4 zhovtnia 2006 r. Kyiv: Korvin-Press, s. 42-50.
Krotova, A. A. 1996. Amvrosievka new AMS dates for a unique bison kill site in the Ukraine. Prehistoire Europeenne, 9, p. 357-362.
Krotova, A. A., Belan, N. G. 1993. Amvrosievka: A unique Upper Paleolithic site in Eastern Europe. In: Soffer, O., Praslov, N. D. (eds.). From Kostenki to Clovis: Upper Paleolithic-Paleo-Indian Adaptations. New York: Springer Science+Business Media, p. 125-142.
Krotova, O., Snizhko, I., Logvynenko, V. 2016. Bison utilization at the Amvrosievka campsite, Ukraine. In: Kornfeld, M., Huckel, B. B. (еds.) Stones, bones and profiles: exploring archaelogical context, early American hunter-gatherers, and bison. Boulder: University Press of Colorado, р. 391-409.
Kuchugura, L. I. 2003. Novye materialy k biografii issledovatelia paleolita Donbassa V. M. Evseeva. Kamiana doba Ukrainy, 4, c. 90-101.
Levytskyi, I. F. 1938. Do vyvchennia paleolitu v s. Amvrosiivtsi Stalinskoi oblasti (1938 r.). Naukovyi arkhiv IA NANU, f. Levytskoho Ivana Fedorovycha, spr. 15.
Meffert, B. F. 1923. Detalnaia geologicheskaia karta Donetskogo kamennougolnogo basseina. Opisanie plansheta VIII-22. Raion stantsii Amvrosievka Ekaterininskoi zh.d. Zapadnaia chast Amvrosievskogo kupola. Petrograd (b.i.).
Orlov, V. P. (red.). 1995. Repressirovannye geologi. Biograficheskie materialy. Moskva, Sankt-Peterburg: VSEGEI.
Pidoplichka, I. H. 1947. Doslidzhennia paleolitu v URSR. Paleolit i neolit Ukrainy, I, s. 7-40.
Pidoplichko, I. H. 1937-1938. Polovyi shchodennyk ohliadu paleontolohichnykh mistseznakhodzhen ta kolektsii muzeiv (Odesa, Izium, Sviatohirsk, Amvrosiivka). Naukovyi arkhiv Instytutu arkhivoznavstva NBUV NANU, f. 139, op. 3, spr. 170.
Pidoplichko, I. G. 1940-1949. Dnevniki Amvrosievskoi paleoliticheskoi ekspeditsii za 1940-1949 gg. Naukovyi arkhiv Instytutu arkhivoznavstva NBUV NANU, f. 139, op. 3, spr. 187, 190.
Pidoplichko, I. G. 1953. Amvrosievskaia paleoliticheskaia stoianka i ee osobennosti. Kratkie soobshcheniia instituta arkheologii AN USSR, 2, s. 65-68.
Rekovets, L. I. 2013. Spysok mikrofauny z Amvrosiivskoho kistkovyshcha (Pryrizka do Tsentralnoho rozkopu, II umovnyi horyzont, 2005 r. doslidzhennia). V: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, s. 365.
Shatalov, N. N. 2016. Vydaiushchiisia geolog-sieemshchik i stratigraf Donbassa Feodosii Nikolaevich Chernyshev (K 160-letiiu so dnia rozhdeniia). Heolohichnyi zhurnal, 3 (356), s. 120-123.
Snizhko, I. A. 2001. Utylizatsiia myslyvskoi zdobychi na Amvrosiivskomu piznopaleolitychnomu kompleksi. Dysertatsiia k.i.n. IA NANU.
Snizhko, I. A. 2002. Model rozbyrannia zdobychi amvrosiivskymy myslyvtsiamy. Arheoloпia, 1, s. 37-44.
Soffer, O., Praslov, N. D. (eds.). 1993. From Kostenki to Clovis: Upper Paleolithic-Paleo-Indian Adaptations. New York: Springer Science+Business Media.
Todd, L. 2013. The identification of faunal remains and the wear class code-groups 1 (M1s), 2 (M2s) from Amvrosievka bone bed (1935, 1949, 1980-1990-eth years). In: Krotova, O. O. Piznopaleolitychni myslyvtsi azovo-chornomorskykh stepiv. Kyiv: Vydavets Oleh Filiuk, p. 366-414.
Tseunov, I. A. 2015. Vidkryttia ta pershi polovi doslidzhennia Amvrosiivskoho verkhnopaleolitychnoho kompleksu. Kamiana doba Ukrainy, 16, s. 150-155.
Usachuk, A. N., Kolesnik, A. V. 2012. Viktor Mikhailovich Evseev: nachalo. Litopys Donbasu, 20, s. 4-25.
Zamiatnin, S. N. 1951. O vozniknovenii lokalnykh razlichii v kulture paleoliticheskogo perioda. Proiskhozhdenie cheloveka i drevnee rasselenie chelovechestva, s. 89-153. Trudy instituta etnografii im. N. N. Miklukho-Maklaia, XVI.
Zamiatnin, S. N. 1953. Zametki o paleolite Donbassa i Priazovia. Sbornik Muzeia antropologii i etnografii, XIV, s. 230-255.
Переглядів анотації: 566 Завантажень PDF: 331
Опубліковано
2019-09-01
Номер
Розділ
Статті
