Тiлопальне поховання середини I тис. з Житомирського Полiсся
Ключові слова:
Житомирщина, Жерев, Перегорка, кремація, кістяний гребінь, скляний келих, двошарове скло, І тис. н. е.
Анотація
Вводиться до наукового обігу тілопальне поховання, датоване кінцем IV — початком V ст. н. е., виявлене на нововідкритій у басейні р. Жерев пам’ятці Перегорка. Досліджені рештки тілоспалення є першою документовано зафіксованою поховальною пам’яткою пізньоримського часу та початку доби Великого переселення народів на території Житомирського Полісся.
Посилання
Alekseev, V. P., Debets, G. F. 1964. Kraniometriia. Metodika antropologicheskikh issledovanii. Moskva: Nauka.
Gavritukhin, I. O. 2007. Dneprovskoe lesostepnoe Levoberezhie. Final cherniakhovskoi kultury. In: Gavritukhin, I. O., Oblomskii, A. M. (eds.). Vostochnaia Evropa v seredine I tys. n.e. Ranneslavianskii mir, 9. Moskva: IA RAN, p. 9-24.
Gopkalo, O. V. 2008. Busy i podveski cherniakhovskoi kultury. Kyiv: IA NAN Ukrainy.
Gopkalo, O. V. 2011. Otnositelnaia khronologiia muzhskikh pogrebenii cherniakhovskoi kultury. K postanovke problemy. In: Petrauskas, O. V., Shyshkyn, R. H. (eds.) Cherniakhivska kultura: materialy doslidzhen. OIUM, 1. Kyiv; Lutsk (b. v.), p. 66-96.
Kozlovskaia, M. V. 1998. K voprosu o vozmozhnostiakh issledovaniia kremirovannykh kostei. In: Buzhilova, A. P., Kozlovskaia, M. V., Mednikova, M. B. (eds.). Istoricheskaia ekologiia cheloveka. Metodika biologicheskikh issledovanii. Moskva: Staryi Sad, p. 174-182.
Levko, O. N., Belevets, G. V. (eds.). 2019. Slaviane na territorii Belarusi v dogosudarstvennyi period: k 90-letiiu so dnia rozhdeniia L. D. Pobolia. Kn. 1. Minsk: Belaruskaia navuka.
Magomedov, B. V. 1999. Obychai ritualnykh pirov u plemen cherniakhovskoi kultury i ego otrazhenie v pogrebalnom obriade. In: Problemy istorii i arkheologii Ukrainy. Tezisy dokladov nauchnoi konferentsii. Kharkov, 21-23 oktiabria 1999 g. Kharkov (b. i.), p. 54-55.
Makhno, E. V. 1960. Pamiatniki cherniakhovskoi kultury na territorii USSR. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 82, p. 9-83.
Machinskii, D. A. 1976. K voprosu o territorii obitaniia slavian v I-VI vekakh. Arkheologicheskii sbornik Gosudarstvennogo Ermitazha, 17, p. 82-100.
Nikitina, G. F. 1969. Grebni cherniakhovskoi kultury. Sovetskaia arkheologiia, 1, p. 147-159.
Pershyi Zhytomyrskyi informatsiinyi portal. 2020. Sribni davnorymski denarii znaishly na Zhytomyrshchyni [online]. Rezhym dostupu: https://www.1.zt.ua/news/kultura/sribni-davnorimski-denariiyi-znayshli-na-zhitomirshchini.html [Data zvernennia 16 liutoho 2021].
Petrauskas, O. V. 2014. Deiaki pidsumky doslidzhen kompleksu pam’iatok pizdnorymskoho chasu bilia s. Komariv. In: Petrauskas, O. V., Horbanenko, S. A. (eds.). Cherniakhivska kultura: do 120-richchia vid dnia narodzhennia V. P. Petrova. OIUM, 4. Kyiv (b. v.), p. 165-183.
Petrauskas, O. V., Pasternak, V. V. 2003. Skliani posudyny mohylnyka cherniakhivskoi kultury Velyka Buhaivka v Serednomu Podniproviia. Arheologia, 4, p. 65-76.
Petrauskas, O. V., Shishkin, R. G. 2013. Mogilnik i poselenie cherniakhovskoi kultury u s. Velikaia Bugaevka (arkheologicheskii istochnik). OIUM, 2. Kyiv (b. i.).
Rumiantseva, O. S. 2014. Stekliannye sosudy so shlifovannym dekorom i khronologiia poseleniia Komarov. In: Oblomskii, A. M. (ed.). Problemy vzaimodeistviia naseleniia Vostochnoi Evropy v epokhu Velikogo pereseleniia narodov. Ranneslavianskii mir, 15. Moskva: IA RAN, p. 447-481.
Rumiantseva, O. S., Liubichev, M. V., Petrauskas, O. V., Trifonov, A. A., Khanin, D. A., Cherviakovskaia, M. V. 2020. Tsvetnoe steklo s pamiatnikov cherniakhovskoi kultury i tekhnologicheskie traditsii provintsialno-rimskikh steklodelov. In: Liubychev, K., Myzghin, V. (eds.). Inter Orientem et Occidentem (= Mizh Skhodom ta Zakhodom): Yuvileina zbirka do 65-richchia z dnia narodzhennia doktora Erdmute Shulttse ta 20-richchia Hermano-Slovianskoi arkheolohichnoi ekspedytsii. Ostrohotyka, 3. Kharkiv: KhNU imeni V. N. Karazina, p. 324-351.
Rumiantseva, O. S., Liubichev, M. V., Trifonov, A. A. 2018. Khimicheskii sostav stekla arkheologicheskogo kompleksa Voitenki 1 i proiskhozhdenie sosudov cherniakhovskoi kultury (predvaritelnyie itogi issledovanii). In: Liubichev, M. V., Myzgin, K. V. (eds.). Khronologiia i monetnyie nakhodki pozdnerimskogo vremeni i epokhi Velikogo pereseleniia narodov. Aktualnyie arkheologicheskiie issledovaniia v Tsentralnoi i Vostochnoi Evrope (materialy polevogo seminara na baze ekspeditsii vozle s. Voitenki 15-17 sentiabria 2016 g.). Ostrogothica-Serie: Hefte, 3. Kharkov: Vodnyi spektr Dzhi-Em-Pi, p. 182-208.
Tomashevskyi, A. P., Pavlenko, S. V. 2014. Novi pamiatky rymskoi doby na terytorii Zhytomyrskoho Polissia. In: Petrauskas, O. V., Horbanenko, S. A. (eds.). Cherniakhivska kultura: do 120-richchia vid dnia narodzhennia V. P. Petrova. OIUM, 4. Kyiv (b. v.), p. 211-222.
Shishkin, R. G. 1999. Klassifikatsiia i tipologiia trekhsloinykh grebnei cherniakhovskoi kultury. In: Sto rokiv vyvchennia kultury poliv pokhovan na Ukraini. Tezy dopovidei seminaru (Kyiv, 14-16 hrudnia 1999 r.). Kyiv (b. v.), p. 43-47.
Shishkin, R. G. 2002. Khronologicheskie priznaki trekhsloinykh grebnei cherniakhovskoi kultury. In: Kryzhytskyi, S. D. et al. (eds.). Suchasni problemy arkheolohii. Kyiv: Akademperiodyka, p. 244-246.
Shchukin, M. B. 1976. Arkheologicheskie dannye o slavianakh II-IV vekov. Perspektivy retrospektivnogo metoda. Arkheologicheskii sbornik Gosudarstvennogo Ermitazha, 17, p. 67-81.
Brothwell, D. R. 1981. Digging up bones. The Excavation, Treatment, and Study of Human Skeletal Remains. 3rd edition. Ithaca, New York: Cornell University Press.
Buikstra, J., Ubelaker, D. (eds.). 1994. Standards for Data Collection from Human Skeletal Remains. Arkansas Archaeological Survey Research series, 44. Fayetteville: Arkansas Archeological Survey.
Burns, K. R. 1999. Forensic Anthropology Training Manual. New Jersey: Prentice Hall.
Dokládal, M. 1999. Morfologie spálených kostí. Význam pro identifikaci osob. Acta Facultatis Medicae Universitatis Brunensis Masarykianne, 113. Brno: Masarykova univerzita.
Gavritukhin, I. 2017. Glass Vessels of the Final of the Chernyakhov Culture. In: Na hranicích impéria (= Extra fines imperii): Jaroslavu Tejralovi k 80. narozeninám. Brno: Masarykova univerzita, p. 83-109.
Herrmann, B. Behandlung von Leichenbrand. In: Knussman, J., Reiner, H. (eds.). Anthropologie. Handbuch der vergleichenden Biologie des Menchen. Band I: Wesen und Methoden der Anthropologie. 1. Teil: Wissenschaftstheorie, Geschichte, morphologische Methoden. Stuttgart; New York: Gustav Fischer, р. 576-585.
Herrmann, B., Grupe, G., Hummel, S., Piepenbrink, H., Schutkowski, H. 1990. Prähistorische Anthropologie. Leitfaden der Feld- und Labormethoden. Berlin; Heidelberg: Spriger-Verlag.
Holck, P. 1997/2008. Cremated Bones: A Medical-anthropological Study of an Archaeological Material on Cremation Burials. Anthropologiske skrifer, 1. Reprint of the 3rd revised edition. Oslo: Anatomisk institutt, University of Oslo.
Krenzer, U. 2006. Compendio de métodos antropológico-forenses: para la reconstrucción del perfil osteo-biológico. Ciudad, Guatemala: Ciber Negocios, Vol. 1-7.
Mays, S. 2002. The Archaeology of Human Bones. London; New York: Routledge.
Petrauskas, O. V. 2014. Komariv — ein Werkstattzentrum barbarischen Europas aus spätrömischer Zeit (Forschungsgeschichte, einige Ergebnisse und mögliche Perspektiven). Ephemeris Napocensis, XXIV, 2014, p. 87-116.
Stawiarska, T. 1999. Naczynia szklane okresu rzymskiego z terenu Polski: studium archeologiczno-technologiczne. Warszawa: Wydawn. Instytutu Archeologii i Etnologii PAN.
Straume, E. 1987. Gläser mit Facettenschliff ausskandinavischen Gräbern des 4. und 5. Jahrhunderts n. Chr. Institutt for sammenlignende kulturforskning Serie B: Skrifter LXXIII. Oslo: Universitetsforlaget.
Symes, S., Rainwater, С., Chapman, Е., Gipson, D., Piper, A. 2008. Patterned Thermal Destruction of Human Remains in a Forensic Setting. In: Schmidt, C. W., Symes, S. A. (eds.). The Analysis of Burned Human Remains. London: Academic Press, p. 15-54.
Thomas, S. 1960. Studien zu den germanischen Kämmen der römischen Kaiserzeit. Arbeits- und Forschungsberichte zur sächsischen Bodendenkmalpflege, 8. Leipzig: VEB Verlag Enzyklopädie, s. 54-215.
Walker, P., Miller, K., Richman, R. 2008. Time, Temperature, and Oxygen Availability: An Experimental Study of the Effects of Environmental Conditions on the Color and Organic Content of Cremated Bone. In: Schmidt, C. W., Symes, S. A. (eds.). The Analysis of Burned Human Remains. London: Academic Press, p. 129-135.
Gavritukhin, I. O. 2007. Dneprovskoe lesostepnoe Levoberezhie. Final cherniakhovskoi kultury. In: Gavritukhin, I. O., Oblomskii, A. M. (eds.). Vostochnaia Evropa v seredine I tys. n.e. Ranneslavianskii mir, 9. Moskva: IA RAN, p. 9-24.
Gopkalo, O. V. 2008. Busy i podveski cherniakhovskoi kultury. Kyiv: IA NAN Ukrainy.
Gopkalo, O. V. 2011. Otnositelnaia khronologiia muzhskikh pogrebenii cherniakhovskoi kultury. K postanovke problemy. In: Petrauskas, O. V., Shyshkyn, R. H. (eds.) Cherniakhivska kultura: materialy doslidzhen. OIUM, 1. Kyiv; Lutsk (b. v.), p. 66-96.
Kozlovskaia, M. V. 1998. K voprosu o vozmozhnostiakh issledovaniia kremirovannykh kostei. In: Buzhilova, A. P., Kozlovskaia, M. V., Mednikova, M. B. (eds.). Istoricheskaia ekologiia cheloveka. Metodika biologicheskikh issledovanii. Moskva: Staryi Sad, p. 174-182.
Levko, O. N., Belevets, G. V. (eds.). 2019. Slaviane na territorii Belarusi v dogosudarstvennyi period: k 90-letiiu so dnia rozhdeniia L. D. Pobolia. Kn. 1. Minsk: Belaruskaia navuka.
Magomedov, B. V. 1999. Obychai ritualnykh pirov u plemen cherniakhovskoi kultury i ego otrazhenie v pogrebalnom obriade. In: Problemy istorii i arkheologii Ukrainy. Tezisy dokladov nauchnoi konferentsii. Kharkov, 21-23 oktiabria 1999 g. Kharkov (b. i.), p. 54-55.
Makhno, E. V. 1960. Pamiatniki cherniakhovskoi kultury na territorii USSR. Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR, 82, p. 9-83.
Machinskii, D. A. 1976. K voprosu o territorii obitaniia slavian v I-VI vekakh. Arkheologicheskii sbornik Gosudarstvennogo Ermitazha, 17, p. 82-100.
Nikitina, G. F. 1969. Grebni cherniakhovskoi kultury. Sovetskaia arkheologiia, 1, p. 147-159.
Pershyi Zhytomyrskyi informatsiinyi portal. 2020. Sribni davnorymski denarii znaishly na Zhytomyrshchyni [online]. Rezhym dostupu: https://www.1.zt.ua/news/kultura/sribni-davnorimski-denariiyi-znayshli-na-zhitomirshchini.html [Data zvernennia 16 liutoho 2021].
Petrauskas, O. V. 2014. Deiaki pidsumky doslidzhen kompleksu pam’iatok pizdnorymskoho chasu bilia s. Komariv. In: Petrauskas, O. V., Horbanenko, S. A. (eds.). Cherniakhivska kultura: do 120-richchia vid dnia narodzhennia V. P. Petrova. OIUM, 4. Kyiv (b. v.), p. 165-183.
Petrauskas, O. V., Pasternak, V. V. 2003. Skliani posudyny mohylnyka cherniakhivskoi kultury Velyka Buhaivka v Serednomu Podniproviia. Arheologia, 4, p. 65-76.
Petrauskas, O. V., Shishkin, R. G. 2013. Mogilnik i poselenie cherniakhovskoi kultury u s. Velikaia Bugaevka (arkheologicheskii istochnik). OIUM, 2. Kyiv (b. i.).
Rumiantseva, O. S. 2014. Stekliannye sosudy so shlifovannym dekorom i khronologiia poseleniia Komarov. In: Oblomskii, A. M. (ed.). Problemy vzaimodeistviia naseleniia Vostochnoi Evropy v epokhu Velikogo pereseleniia narodov. Ranneslavianskii mir, 15. Moskva: IA RAN, p. 447-481.
Rumiantseva, O. S., Liubichev, M. V., Petrauskas, O. V., Trifonov, A. A., Khanin, D. A., Cherviakovskaia, M. V. 2020. Tsvetnoe steklo s pamiatnikov cherniakhovskoi kultury i tekhnologicheskie traditsii provintsialno-rimskikh steklodelov. In: Liubychev, K., Myzghin, V. (eds.). Inter Orientem et Occidentem (= Mizh Skhodom ta Zakhodom): Yuvileina zbirka do 65-richchia z dnia narodzhennia doktora Erdmute Shulttse ta 20-richchia Hermano-Slovianskoi arkheolohichnoi ekspedytsii. Ostrohotyka, 3. Kharkiv: KhNU imeni V. N. Karazina, p. 324-351.
Rumiantseva, O. S., Liubichev, M. V., Trifonov, A. A. 2018. Khimicheskii sostav stekla arkheologicheskogo kompleksa Voitenki 1 i proiskhozhdenie sosudov cherniakhovskoi kultury (predvaritelnyie itogi issledovanii). In: Liubichev, M. V., Myzgin, K. V. (eds.). Khronologiia i monetnyie nakhodki pozdnerimskogo vremeni i epokhi Velikogo pereseleniia narodov. Aktualnyie arkheologicheskiie issledovaniia v Tsentralnoi i Vostochnoi Evrope (materialy polevogo seminara na baze ekspeditsii vozle s. Voitenki 15-17 sentiabria 2016 g.). Ostrogothica-Serie: Hefte, 3. Kharkov: Vodnyi spektr Dzhi-Em-Pi, p. 182-208.
Tomashevskyi, A. P., Pavlenko, S. V. 2014. Novi pamiatky rymskoi doby na terytorii Zhytomyrskoho Polissia. In: Petrauskas, O. V., Horbanenko, S. A. (eds.). Cherniakhivska kultura: do 120-richchia vid dnia narodzhennia V. P. Petrova. OIUM, 4. Kyiv (b. v.), p. 211-222.
Shishkin, R. G. 1999. Klassifikatsiia i tipologiia trekhsloinykh grebnei cherniakhovskoi kultury. In: Sto rokiv vyvchennia kultury poliv pokhovan na Ukraini. Tezy dopovidei seminaru (Kyiv, 14-16 hrudnia 1999 r.). Kyiv (b. v.), p. 43-47.
Shishkin, R. G. 2002. Khronologicheskie priznaki trekhsloinykh grebnei cherniakhovskoi kultury. In: Kryzhytskyi, S. D. et al. (eds.). Suchasni problemy arkheolohii. Kyiv: Akademperiodyka, p. 244-246.
Shchukin, M. B. 1976. Arkheologicheskie dannye o slavianakh II-IV vekov. Perspektivy retrospektivnogo metoda. Arkheologicheskii sbornik Gosudarstvennogo Ermitazha, 17, p. 67-81.
Brothwell, D. R. 1981. Digging up bones. The Excavation, Treatment, and Study of Human Skeletal Remains. 3rd edition. Ithaca, New York: Cornell University Press.
Buikstra, J., Ubelaker, D. (eds.). 1994. Standards for Data Collection from Human Skeletal Remains. Arkansas Archaeological Survey Research series, 44. Fayetteville: Arkansas Archeological Survey.
Burns, K. R. 1999. Forensic Anthropology Training Manual. New Jersey: Prentice Hall.
Dokládal, M. 1999. Morfologie spálených kostí. Význam pro identifikaci osob. Acta Facultatis Medicae Universitatis Brunensis Masarykianne, 113. Brno: Masarykova univerzita.
Gavritukhin, I. 2017. Glass Vessels of the Final of the Chernyakhov Culture. In: Na hranicích impéria (= Extra fines imperii): Jaroslavu Tejralovi k 80. narozeninám. Brno: Masarykova univerzita, p. 83-109.
Herrmann, B. Behandlung von Leichenbrand. In: Knussman, J., Reiner, H. (eds.). Anthropologie. Handbuch der vergleichenden Biologie des Menchen. Band I: Wesen und Methoden der Anthropologie. 1. Teil: Wissenschaftstheorie, Geschichte, morphologische Methoden. Stuttgart; New York: Gustav Fischer, р. 576-585.
Herrmann, B., Grupe, G., Hummel, S., Piepenbrink, H., Schutkowski, H. 1990. Prähistorische Anthropologie. Leitfaden der Feld- und Labormethoden. Berlin; Heidelberg: Spriger-Verlag.
Holck, P. 1997/2008. Cremated Bones: A Medical-anthropological Study of an Archaeological Material on Cremation Burials. Anthropologiske skrifer, 1. Reprint of the 3rd revised edition. Oslo: Anatomisk institutt, University of Oslo.
Krenzer, U. 2006. Compendio de métodos antropológico-forenses: para la reconstrucción del perfil osteo-biológico. Ciudad, Guatemala: Ciber Negocios, Vol. 1-7.
Mays, S. 2002. The Archaeology of Human Bones. London; New York: Routledge.
Petrauskas, O. V. 2014. Komariv — ein Werkstattzentrum barbarischen Europas aus spätrömischer Zeit (Forschungsgeschichte, einige Ergebnisse und mögliche Perspektiven). Ephemeris Napocensis, XXIV, 2014, p. 87-116.
Stawiarska, T. 1999. Naczynia szklane okresu rzymskiego z terenu Polski: studium archeologiczno-technologiczne. Warszawa: Wydawn. Instytutu Archeologii i Etnologii PAN.
Straume, E. 1987. Gläser mit Facettenschliff ausskandinavischen Gräbern des 4. und 5. Jahrhunderts n. Chr. Institutt for sammenlignende kulturforskning Serie B: Skrifter LXXIII. Oslo: Universitetsforlaget.
Symes, S., Rainwater, С., Chapman, Е., Gipson, D., Piper, A. 2008. Patterned Thermal Destruction of Human Remains in a Forensic Setting. In: Schmidt, C. W., Symes, S. A. (eds.). The Analysis of Burned Human Remains. London: Academic Press, p. 15-54.
Thomas, S. 1960. Studien zu den germanischen Kämmen der römischen Kaiserzeit. Arbeits- und Forschungsberichte zur sächsischen Bodendenkmalpflege, 8. Leipzig: VEB Verlag Enzyklopädie, s. 54-215.
Walker, P., Miller, K., Richman, R. 2008. Time, Temperature, and Oxygen Availability: An Experimental Study of the Effects of Environmental Conditions on the Color and Organic Content of Cremated Bone. In: Schmidt, C. W., Symes, S. A. (eds.). The Analysis of Burned Human Remains. London: Academic Press, p. 129-135.
Переглядів анотації: 540 Завантажень PDF: 809
Опубліковано
2021-06-14
Номер
Розділ
Публiкацiї археологiчного матерiалу
