Давньоруські зіркоподібні навершя булав із колекції Національного музею історії України
Ключові слова:
зіркоподібні навершя, булава, давньоруська зброя.
Анотація
Статтю присвячено одному з різновидів холодної зброї ударно-роздроблювальної дії — булаві, а саме зіркоподібним навершям, які паралельно демонструють високий художній рівень давньоруських майстрів. Розглянуто відомі на цей час типологічні схеми, здійснено спробу систематизації декору зіркоподібних навершь, картографовано та створено каталог аналогічних знахідок.
Посилання
Alekseev L.V. Zapadnye zemli domongolskoi Rusi. Ocherki istorii, arkheologii, kultury. Moskva, 2006, vol. 1.
Artamakin A.N., Strikalov I.Yu. Bulava iz Staroi Riazani. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii. Moskva, 2016, no. 245 (2), pp. 64-68.
Artemev A.R. Kisteni i bulavy iz raskopok Novgoroda Velikogo. Materialy po arkheologii Novgoroda 1988 g. Moskva, 1990, no. 1, pp. 5-28.
Baran V.D., Chaika R.M. Davnoruske poselennia Bovshiv II na Podnistrovi.Arkheolohiia. Kyiv, 1972, no. 7, pp. 97-102.
Bektineev Sh.I. Bulavy i kisteni XІ-XIV vv. Siaredneviakovyia starazhytnastcі Belarusі: Novyia materyialy і dasledvannі. Mіnsk, 1993, pp. 99-106.
Belavin A.M. Kamskii torgovii put. Perm, 2000.
Bobrinskii A.A. Kurgany i sluchainye arkheologicheskie nakhodki bl. m. Smely. Sankt-Peterburg, 1901, vol. 3.
Bobrinskii A.A. Otchet o raskopke v Kіevskoi gubernіi v 1912 godu. Izvestіia Imperatorskoi Arkheologicheskoi kommissіi. Petrograd, 1914, no. 54, pp. 99-108.
Goncharov V.K. Raikovetckoe gorodishche. Kiev, 1950.
Guseva T.V. Muzhskaia “zabava”. [online]. Rezhim dostupu:http://www.opentextnn.ru/history/archaeology/museum/?id=2456
Hausmann R. Katalog der Ausstellung zum X. archäologichen Kongress in Riga 1896. Riga, 1896.
Izmailov I.L. Vooruzhenie i voennoe delo naseleniia Volzhskoi Bulgarii X - nach. XІІІ vv. Kazan-Magadan, 1997.
Karger M.K. Zemlianka-masterskaia kievskogo khudozhnika XІІІ veka. Kratkie soobshcheniia Instituta istorii materialnoi kultury. Moskva-Leningrad, 1945, vol. 11, pp. 5-15.
Karger M.K. Drevnii Kiev. Moskva; Leningrad, 1958.
Katalog vystavki XІ-go arkheologicheskago szda v Kieve. Kiev, 1899.
Katalog ukrainskikh drevnostei kollektcіi V.V. Tarnovskogo. Kіev, 1898.
Khanenko B.I., Khanenko V.I. Drevnosti Pridneprovia. Kіev, 1901.
Kirpichnikov A.N. Drevnerusskoe oruzhie. Kopia, sulitcy, boevye topory, bulavy, kisteni ІX-XІІІ vv. Svod arkheologicheskikh istochnikov. Moskva; Leningrad, 1966, E.1-36.
Kirpichnikov A.N. Massovoe oruzhie blizhnego boia iz raskopok drevnego Iziaslavlia. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii. Moskva, 1978, no. 155, pp. 80-87.
Kirpichnikov A.N. Bulavy i kisteni iz kollektcii I. Khainovskogo v sobranii Muzeia Voiska Polskogo. Arkheologicheskie vesti. Sankt-Peterburg, 2000, no. 7, pp. 230-235.
Kolesnikova L.G. Pogrebenie voina na nekropole Khersonesa. Sovetskaia arkheologiia. Moskva, 1975, no. 4, pp. 265-267.
Kuchynko M., Okhrimenko H., Savytskyi V. Kultura Volyni ta Volynskoho Polissia kniazhoi doby. Lutsk, 2008.
Kuzov H. Bozdugani ot Varnenskia arheologicheski muzey. Acta Musei Varnaensis І. Orazhie i snaryazhenie prez kasnata antichnosti i srednovekovieto IV-XV v. Varna, 2002, vol. 1, pp. 179-190.
Liwoch R. Buławy z Zachodniej Ukrainy. Acta Militaria Mediaevalia, vol. II. Kraków; Sanok, 2006, pp. 67-78.
Mäesalu A. A rare macehead from the village of Tammeküla, Hargla parish.Archaeological Fieldwork in Estonia. Arheoloogilised välitööd Eestis 2009. Tallin, 2010, pp. 141-146.
Michalak A. Glowica bulawy z Trzciela, pow. Miedzyrzecz. Wstepne uwagi w kwestii wystepowania ulaw ziemiach polskich w sredniowieczu na tle znalezisk Europejskich. Archeologia Środkowego Nadodrza. Zielona Góra, 2005, vol. 4. pp. 183-220.
Nefedov F.D. Otchet ob arkheologicheskikh issledovaniiakh v Prikame, proizvedennykh letom 1893 i 1894 gg. Materialy po arkheologii vostochnykh gubernii. Moskva, 1899, vol. 3.
Nikolchenko Yu.M., Ponomareva T.A., Zimina L.M., Gordienko N.M. Raskopki gorodishcha Dorogobuzh. Arkheologicheskie otkrytiia 1975 goda. Moskva, 1976, pp. 371-372.
Nikolskaia T.N. Voennoe delo v gorodakh zemli Viatichei (po materialam drevnerusskogo Serenska). Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii. Moskva, 1974, no. 139, pp. 34-42.
Petegirich V.M. Oruzhie i snariazhenie vsadnika. Arkheologiia Prikarpatia, Volyni i Zakarpatia (ranneslavianskii i drevnerusskii periody). Kyiv, 1990, pp. 163-171.
Plavinski M. Uzbrajennje bjelaruskih zjemljaw X-XIII st. Minsk, 2013.
Pyvovarov S.V. Metalevi navershia bulav z davnoruskykh pamiatok Bukovyny.Visnyk natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”. Seriia “Derzhava ta armiia”. Lviv, 2012, no. 724, pp. 31-35.
Sedov V.V. Selskie poseleniia tcentralnykh raionov Smolenskoi zemli (VIII-XV vv.). Materialy i issledovaniia po arkheologii. Moskva; Leningrad, 1960, no. 92.
Shnore E.D. Asotskoe gorodishe. Materialy i issledovaniia po arkheologii Latviiskoi SSSR. Riga, 1961.
Shiroukhov R.A. Importy drevnerusskikh tipov na territorii Prussov v X /XІ-XIV vv. Rus v IX-XІІ vekakh. Obshchestvo, gosudarstvo, kultura. Moskva; Vologda, 2014. pp. 386-412.
Spadshchina Vіzantіiskogo Khersona. Sevastopol; Ostіn, 2011.
Spitcyn A.A. Otchet o raskopkakh V.N. Glazova v 1903 g. bliz d. Manuilovoi Iamburgskogo uezda. Zapiski otdeleniia russkoi i slavianskoi arkheologii. Sankt-Peterburg, 1905, vol. 8, no. 1.
Stryz P. Ruskie bulawy “gwiazdiste” z terenu Malopolski. Acta Militaria Mediaevalia, vol. I. Kraków; Sanok, 2005, pp. 107-114.
Terskyi S., Zukhariev V. Kisteni ta bulavy XI-XIII st. z terytorii Bukovyny.Arkheolohiia&Fortyfikatsiia. Kamianets-Podilskyi, 2014, pp. 165-170.
Tymoshchuk B.O. Davnoruska Bukovyna. Kyiv, 1982.
Voronin N.N. Drevnee Grodno (po materialam arkheologicheskikh raskopok 1932-1933 gg.). Materialy i issledovaniia po arkheologii. Moskva, 1954, no. 41.
Yura R.O. Drevnii Kolodiazhyn. Arkheolohichni pamiatky URSR. Kyiv, 1962, vol. 12, pp. 57-130.
Zagorulskii E.M. Raskopki v Kopysi. Arkheologicheskie otkrytiia 1972. Moskva, 1973, pp. 358-359.
Zlatohorskyi O.Ye., Vashchepa M.P., Samoliuk V.O. Arkheolohichni doslidzhennia v s. Peresopnytsia. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2011. Kyiv, 2012, pp. 398-399.
Zotsenko V.M. Eksport zbroi Kyieva v Pivdenno-Skhidnu Prybaltyku.Arkheolohiia URSR. Kyiv, 1983, no. 44, pp. 47-61.
Artamakin A.N., Strikalov I.Yu. Bulava iz Staroi Riazani. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii. Moskva, 2016, no. 245 (2), pp. 64-68.
Artemev A.R. Kisteni i bulavy iz raskopok Novgoroda Velikogo. Materialy po arkheologii Novgoroda 1988 g. Moskva, 1990, no. 1, pp. 5-28.
Baran V.D., Chaika R.M. Davnoruske poselennia Bovshiv II na Podnistrovi.Arkheolohiia. Kyiv, 1972, no. 7, pp. 97-102.
Bektineev Sh.I. Bulavy i kisteni XІ-XIV vv. Siaredneviakovyia starazhytnastcі Belarusі: Novyia materyialy і dasledvannі. Mіnsk, 1993, pp. 99-106.
Belavin A.M. Kamskii torgovii put. Perm, 2000.
Bobrinskii A.A. Kurgany i sluchainye arkheologicheskie nakhodki bl. m. Smely. Sankt-Peterburg, 1901, vol. 3.
Bobrinskii A.A. Otchet o raskopke v Kіevskoi gubernіi v 1912 godu. Izvestіia Imperatorskoi Arkheologicheskoi kommissіi. Petrograd, 1914, no. 54, pp. 99-108.
Goncharov V.K. Raikovetckoe gorodishche. Kiev, 1950.
Guseva T.V. Muzhskaia “zabava”. [online]. Rezhim dostupu:http://www.opentextnn.ru/history/archaeology/museum/?id=2456
Hausmann R. Katalog der Ausstellung zum X. archäologichen Kongress in Riga 1896. Riga, 1896.
Izmailov I.L. Vooruzhenie i voennoe delo naseleniia Volzhskoi Bulgarii X - nach. XІІІ vv. Kazan-Magadan, 1997.
Karger M.K. Zemlianka-masterskaia kievskogo khudozhnika XІІІ veka. Kratkie soobshcheniia Instituta istorii materialnoi kultury. Moskva-Leningrad, 1945, vol. 11, pp. 5-15.
Karger M.K. Drevnii Kiev. Moskva; Leningrad, 1958.
Katalog vystavki XІ-go arkheologicheskago szda v Kieve. Kiev, 1899.
Katalog ukrainskikh drevnostei kollektcіi V.V. Tarnovskogo. Kіev, 1898.
Khanenko B.I., Khanenko V.I. Drevnosti Pridneprovia. Kіev, 1901.
Kirpichnikov A.N. Drevnerusskoe oruzhie. Kopia, sulitcy, boevye topory, bulavy, kisteni ІX-XІІІ vv. Svod arkheologicheskikh istochnikov. Moskva; Leningrad, 1966, E.1-36.
Kirpichnikov A.N. Massovoe oruzhie blizhnego boia iz raskopok drevnego Iziaslavlia. Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii. Moskva, 1978, no. 155, pp. 80-87.
Kirpichnikov A.N. Bulavy i kisteni iz kollektcii I. Khainovskogo v sobranii Muzeia Voiska Polskogo. Arkheologicheskie vesti. Sankt-Peterburg, 2000, no. 7, pp. 230-235.
Kolesnikova L.G. Pogrebenie voina na nekropole Khersonesa. Sovetskaia arkheologiia. Moskva, 1975, no. 4, pp. 265-267.
Kuchynko M., Okhrimenko H., Savytskyi V. Kultura Volyni ta Volynskoho Polissia kniazhoi doby. Lutsk, 2008.
Kuzov H. Bozdugani ot Varnenskia arheologicheski muzey. Acta Musei Varnaensis І. Orazhie i snaryazhenie prez kasnata antichnosti i srednovekovieto IV-XV v. Varna, 2002, vol. 1, pp. 179-190.
Liwoch R. Buławy z Zachodniej Ukrainy. Acta Militaria Mediaevalia, vol. II. Kraków; Sanok, 2006, pp. 67-78.
Mäesalu A. A rare macehead from the village of Tammeküla, Hargla parish.Archaeological Fieldwork in Estonia. Arheoloogilised välitööd Eestis 2009. Tallin, 2010, pp. 141-146.
Michalak A. Glowica bulawy z Trzciela, pow. Miedzyrzecz. Wstepne uwagi w kwestii wystepowania ulaw ziemiach polskich w sredniowieczu na tle znalezisk Europejskich. Archeologia Środkowego Nadodrza. Zielona Góra, 2005, vol. 4. pp. 183-220.
Nefedov F.D. Otchet ob arkheologicheskikh issledovaniiakh v Prikame, proizvedennykh letom 1893 i 1894 gg. Materialy po arkheologii vostochnykh gubernii. Moskva, 1899, vol. 3.
Nikolchenko Yu.M., Ponomareva T.A., Zimina L.M., Gordienko N.M. Raskopki gorodishcha Dorogobuzh. Arkheologicheskie otkrytiia 1975 goda. Moskva, 1976, pp. 371-372.
Nikolskaia T.N. Voennoe delo v gorodakh zemli Viatichei (po materialam drevnerusskogo Serenska). Kratkie soobshcheniia Instituta arkheologii. Moskva, 1974, no. 139, pp. 34-42.
Petegirich V.M. Oruzhie i snariazhenie vsadnika. Arkheologiia Prikarpatia, Volyni i Zakarpatia (ranneslavianskii i drevnerusskii periody). Kyiv, 1990, pp. 163-171.
Plavinski M. Uzbrajennje bjelaruskih zjemljaw X-XIII st. Minsk, 2013.
Pyvovarov S.V. Metalevi navershia bulav z davnoruskykh pamiatok Bukovyny.Visnyk natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”. Seriia “Derzhava ta armiia”. Lviv, 2012, no. 724, pp. 31-35.
Sedov V.V. Selskie poseleniia tcentralnykh raionov Smolenskoi zemli (VIII-XV vv.). Materialy i issledovaniia po arkheologii. Moskva; Leningrad, 1960, no. 92.
Shnore E.D. Asotskoe gorodishe. Materialy i issledovaniia po arkheologii Latviiskoi SSSR. Riga, 1961.
Shiroukhov R.A. Importy drevnerusskikh tipov na territorii Prussov v X /XІ-XIV vv. Rus v IX-XІІ vekakh. Obshchestvo, gosudarstvo, kultura. Moskva; Vologda, 2014. pp. 386-412.
Spadshchina Vіzantіiskogo Khersona. Sevastopol; Ostіn, 2011.
Spitcyn A.A. Otchet o raskopkakh V.N. Glazova v 1903 g. bliz d. Manuilovoi Iamburgskogo uezda. Zapiski otdeleniia russkoi i slavianskoi arkheologii. Sankt-Peterburg, 1905, vol. 8, no. 1.
Stryz P. Ruskie bulawy “gwiazdiste” z terenu Malopolski. Acta Militaria Mediaevalia, vol. I. Kraków; Sanok, 2005, pp. 107-114.
Terskyi S., Zukhariev V. Kisteni ta bulavy XI-XIII st. z terytorii Bukovyny.Arkheolohiia&Fortyfikatsiia. Kamianets-Podilskyi, 2014, pp. 165-170.
Tymoshchuk B.O. Davnoruska Bukovyna. Kyiv, 1982.
Voronin N.N. Drevnee Grodno (po materialam arkheologicheskikh raskopok 1932-1933 gg.). Materialy i issledovaniia po arkheologii. Moskva, 1954, no. 41.
Yura R.O. Drevnii Kolodiazhyn. Arkheolohichni pamiatky URSR. Kyiv, 1962, vol. 12, pp. 57-130.
Zagorulskii E.M. Raskopki v Kopysi. Arkheologicheskie otkrytiia 1972. Moskva, 1973, pp. 358-359.
Zlatohorskyi O.Ye., Vashchepa M.P., Samoliuk V.O. Arkheolohichni doslidzhennia v s. Peresopnytsia. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2011. Kyiv, 2012, pp. 398-399.
Zotsenko V.M. Eksport zbroi Kyieva v Pivdenno-Skhidnu Prybaltyku.Arkheolohiia URSR. Kyiv, 1983, no. 44, pp. 47-61.
Переглядів анотації: 666 Завантажень PDF: 477
Опубліковано
2019-03-01
Номер
Розділ
Статті
